Zvoncek se vratio kući

Aranđelovac – Kada pesmu „Zrno slobode” najpoznatijeg šumadijskog pank rok benda „Zvoncekova bilježnica” otpeva niko drugi nego dečiji hor „Krcko Oraščić” i svojom uzvišenom glasovnom nevinošću stvori neverovatan umetnički kontrast za pamćenje, taj događaj je čaroban uvod u projekciju muzičkog dokumentarca „Zvonceku u pohode” (Anarhija u KPSS) u režiji i prema scenariju Miroslava Stašića i Nebojše Stankovića. Emitovanje filma u velikoj sali OMŠ „Petar Ilić”, nekadašnjem Domu omladine koji je devedesetih godina okupljao poštovaoce rokenrola, organizovalo je nedavno Udruženje „Aranđelovac zove” u okviru osmog saziva ovog muzičkog festivala, a uz podršku pomenute Muzičke škole.

Film je nastao povodom četiri decenije trajanja „Zvonceka” u produkciji Miroslava Stašića. Kroz reči 33 sagovornika, među kojima su i članovi grupe i mnogi muzičari, rok novinari, književnici, prijatelji, saradnici, u 65 minuta predstavljena je karijera jedne od najoriginalnijih pank bendova devedesetih. Ideja za film rodila se još pre jedne decenije, ali je  realizacija počela pre nekoliko godina.

– Pošto nas je pandemija naterala da odložimo našu zamisao, 2022. godine počeli smo konačno da snimamo. S obzirom na to da je film skromnog budžeta, stvarali smo dve godine sa velikim pauzama. Izmontirali smo ga početkom godine i premijeru je doživeo ovog avgusta u Vrnjačkoj Banji, odakle smo Nebojša i ja, na Festivalu filmskog scenarija. Bio sam iznenađen da su Vlada Janković Džet i Sale Lokner imali dodira sa „Zvoncekovom bilježnicom”, ali su oni posebno produbili priču – rekao je Miroslav Stašić i dodao da su u montaži imali ozbiljan problem zbog obilja materijala.

Gordan Matić se vratio na „mesto zločina” na kojem je režirao seriju „Kalkanski krugovi” koja je snimana na ovim prostorima, ovog puta dokumentarcem o bendu čiji rad prati od 1993. godine.

– „Zvoncekova bilježnica” nije samo bend. To je jedna pojava u kulturi koja je ostavila dubok trag naročito tokom devedesetih godina i početkom ovog veka, koja je daleko odjeknula. Njihov uticaj je prevazišao Srbiju i vidljiv je i u Hrvatskoj i u Sloveniji i u Makedoniji. Njihov pristup publici i temama koje obrađuju za jedan scenski nastup, koji je bio i ostao jedinstven, je nešto što vi ne možete više da vidite – kazao je Matić sa zaključkom da nema više takvih bendova sa takvim nastupima.

– Toza je sa svojim nastupima bio preteča današnjih „stendap” komičara ali sa jednom „alanfordovskom” i „montipajtonovskom” komikom u pozadini, veoma mudro balansirajući između onoga što je na ivici ukusa i onoga što stvarno može emotivno da dotakne bilo koga u publici – objašnjava Matić stvaralaštvo „Zvonceka” i zaključuje da je problem ovog benda u tome što su sa ovih prostora inače da su sa drugih meridijana, niko ne bi mogao da dođe do njih.

– Izbor sagovornika je veoma šarenolik i veoma mi se dopada. Pored nas novinara i kritičara kao hroničara scene, tu su i oni koji su stvarali tu muzičku scenu, sve to je pokriveno dobrim humorom – ocenio je Petar Janjatović, rok kritičar.

Projekcija u Aranđelovcu bila je šesta  po redu. U međuvremenu film je prikazivan i u Kraljevu i u Jugoslovenskoj Kinoteci u Beogradu na Festivalu muzičkog dokumentarnog filma „Dok ’n’ ritam”, Trsteniku i Kosovskoj Mitrovici.

– Ako je Toza Rabasa poslednji šumadijski car, onda je Ivica Drobac poslednji srpski jatak – reči su Zorana Novakovića, muzičkog urednika RTV „Šumadija” koji je bio u ulozi moderatora večeri pri najavi novinara i svedoka saradnika brojnih svirki tokom devedesetih godina prošlog veka u Domu omladine. Novaković je podsetio da su svi bendovi koji su nastupali u ovom kultnom prostoru bivali i Drobčevi gosti.

– Ovo mesto budi emocije i prva „Zvoncekova” svirka jeste bila upravo u Domu, ali sećam se kada sam ja prvi put gledao njihov nastup kada su prethodili Galiji. Moja dva druga Dejan Džej i Dankača su već svirali u Zvonceku i te 1989. godine sam i upoznao Tozu Rabasu – prisetio se Drobac i izrazio žaljenje što ovaj najakustičniji prostor, po mišljenju brojnih muzičara, danas nije u službi svirki.

Svetislav Todorović iliti Toza Rabasa iliti Čiča iz Rogače, pevač i osnivač „Zvoncekove bilježnice” je ovom prilikom dobio i povelju od Rodoljuba Stojanovića, vlasnika firme „Multimedija mjuzik” koji je posvedočio popularnost benda i rok muzike uopšte i podsetio na najveći šumadijski rok festival održan u parku Bukovičke banje u zajedničkoj organizaciji sa čuvenim Radijom „Šumadija”. O filmu su govorili i dr Vladimir Paunović, kulturolog koji je pohvalio festival „Aranđelovac zove” i Ivan St. Rizinger, rok novinar i autor knjige „Jugosloven K”.

Kada je pre 35 godina pretila opasnost da „Zvoncekova bilježnica” prestane sa radom zbog različitih obaveza članova, u grupu je uskočio Saša Vujić iz kragujevačkog benda „KBO”.

– Značaj filma je u tome što prikazuje kompletnu alternativnu muzičku scenu. On je presek jednog vremena i svih događaja – rekao je Vujić.

I na kraju, Toza Rabasa je podsetio na sve one koji su svirali u bendu „Zvoncekova bilježnica”, najavio knjigu koja prati dokumentarac pod nazivom „Besplatan pregled na VMA”, ali i novi album.

Šumadijski pankeri „Zvoncekova bilježnica”, kao kulturološki fenomen, od 1988. godine do danas, ostali su svoji, jedinstveni. Te daleke 1988. godine „Lorka nije pisao njihovu pesmu”, 1992. godine bili su „inženjeri ljudskih duša”, dve godine kasnije „mrzeli su svoju Mesnu zajednicu”, krajem milenijuma (1998) sledio je „Gavrilov princip”,  da bi 2016. godine psovali „muziku uz koju ne može da se igra”. Sve ove godine pevaju o drugarstvu, Gutenbergovoj štampariji, balkanskim varvarima, Brus-Valteru na golu Sarajeva, vjernom psu, mongoloidu, Aluvijalnim ravnima, Latifundijama kralja Tvrtka i Kotromanićima, letopisima popa Dukljanina, zrnu slobode, neprijatelju koji prelazi rijeku, srušenim mostovima, buntovnicima i mnogim drugim zbitijima na zanimljivoj ijekavici. Bili su i ostali Novi val pank-rok bend, izrastao direktno iz novog talasa. Svojom pojavom osvojili su celu nekadašnju zajedničku zemlju, a i danas se za njih zna diljem regiona. U gradu pored Kubršnice se odlično zna da su iznikli iz benda „Kralj Vuk” i da su danas produžetak gitara bendova „KBO” i „Trula koalicija”, a da je pri tome svako ponaosob zadržao i identitet i prepoznatljivost.

„Besplatan pregled na VMA” Toze Rabase izlazi iz štampe do kraja godine, a atmosferu pred samu projekciju podigao je kantautor i gitarista Mladen Cicović, u aranđelovačkim muzičkim krugovima poznatiji kao Ciledžija koji je izvođenjem pesama KUD Idijota, „Zvonceka” i „KBO” spontano izazvao pravu scensku fuziju.