Najveći broj dece prima novčanu pomoć

Gotovo svako šesto dete u Srbiji prima dečji dodatak, novčanu materijalnu pomoć koju država isplaćuje materijalno ugroženim porodicama i koja trenutno iznosi svega 4.411 dinara, istaknuto je u upravo objavljenom izveštaju „Deca u sistemu socijalne zaštite” Republičkog zavoda za socijalnu zaštitu, čiji autori navode da je tokom protekle godine 181.645 dece dobijalo ovu vrstu novčane pomoći. Time je, kako upozoravaju, zabeležen nastavak nepovoljnog trenda smanjenja stope dece korisnika dečjeg dodatka, koji je značajno ispod desetogodišnjeg proseka. Naime, tokom protekle godine pravo na dečji dodatak ostvarilo je 49 odsto manje dece u odnosu na desetogodišnji period.

Najveći broj dece koja se nalaze na evidenciji centara za socijalni rad čine upravo mališani koji dobijaju novčanu pomoć, slede deca čije se mame i tate spore oko roditeljstva i kojih je 16 odsto, deca sa problemima u ponašanju i u sukobu sa zakonom (devet odsto), deca sa invaliditetom (7,5 procenata), žrtve zanemarivanja i nasilja (sedam odsto) i deca pod starateljstvom (šest procenata). Iako se broj mališana u našoj zemlji smanjuje iz godine u godinu, broj dece o kojoj sistem socijalne zaštite vodi računa kontinuirano je rastao sve do 2019. godine, odnosno početka pandemije virusa korona, kada je došlo do njegove stagnacije, a poslednji podaci govore da je država „treći roditelj” gotovo svakom sedmom detetu u našoj zemlji.

Regionalno posmatrano, najveći udeo dece u sistemu socijalne zaštite zabeležen je u Srednjebanatskoj oblasti gde je čak 22 odsto dece na evidenciji centara za socijalni rad, a zatim u Pirotskoj 19,2 odsto, Severnobanatskoj (18,9 odsto), Pčinjskoj 18,4 i Južnobanatskoj oblasti (18,2), dok najmanji broj dece o kojima brine država živi u Moravičkoj (5,2), Kolubarskoj (šest procenata) i Beogradskoj oblasti, gde je 7,5 odsto dece u sistemu „socijale”.

Autori ovog izveštaja, u kojem se prati i analizira stanje dece u sistemu socijalne zaštite prethodnih nekoliko godina, ističu da je tokom 2024. godine 5.338 dece bez roditeljskog staranja živelo u hraniteljskim porodicama i u domovima. Zahvaljujući procesu deinstitucionalizacije, koji se u Srbiji sprovodi više od jedne decenije, o većini dece brinu hranitelji, dok se svega jedanaest odsto njih nalazi u domskom smeštaju. Međutim, ono što zabrinjava jeste drastični pad usvojenja – tokom protekle godine svega 54 deteta dobila su nove roditelje, što je najniži broj usvojenja u poslednjih deset godina. Primera radi, tokom 2022. usvojena su 94 deteta, a 2019. godine čak 121 dete pronašlo je novi dom. Istovremeno, smanjen je i broj dece koja su novu porodicu pronašla izvan granica ove zemlje – lane je svega četvoro dece dobilo inostrane pasoše, što je najmanji broj međunarodnih usvojenja u proteklih deset godina.

Kada je reč o uslugama koje se obezbeđuju sa lokalnog nivoa, podaci svedoče o nedovoljnom broju licenciranih pružalaca usluga socijalne zaštite za decu žrtve nasilja – lane je bilo dostupno svega sedam prihvatilišta za žrtve nasilja, gde se deca smeštaju sa roditeljima žrtvama nasilja, tri prihvatilišta za decu koje samostalno smeštaju maloletne žrtve nasilja, tri svratišta za decu i pet SOS telefona za žene žrtve nasilja. Prošle godine u licenciranim prihvatilištima smešteno je ukupno 348 dece – od toga je 217 dece smešteno u prihvatilište za žrtve nasilja zajedno sa roditeljem žrtvom nasilja, a 130 dece žrtava nasilja smešteno je u prihvatilištima za decu i mlade. Usluge licenciranih pružalaca usluge svratišta koristilo je ukupno 385 dece ulice, koja su uglavnom bila osnovnoškolskog uzrasta, a uslugu licenciranih pružalaca usluge SOS telefona za žene sa iskustvom rodno zasnovanog nasilja koristile su 74 devojčice.

Uslugu dnevnog boravka za osobe sa invaliditetom licenciranih pružalaca u 2024. godini koristilo je 265 dece – najviše je mališana osnovnoškolskog uzrasta, dok u polnoj strukturi dominiraju dečaci. Tokom protekle godine ličnog pratioca koristilo je 3.995 dece, a u odnosu na petogodišnji period zabeleženo je povećanje od 107 odsto kao posledica povećanja broja licenciranih pružalaca usluge. Osim toga, broj liceniranih pružalaca koji aktivno pružaju uslugu porastao je sto odsto za pet godina.

Tokom 2024. godine centri za socijalni rad identifikovali su 177 dece žrtava dečjeg braka od kojih su 90 odsto devojčice. Na zahtev suda, centri za socijalni rad dali su nalaz i mišljenje za sklapanje maloletničkog braka za 41 dete, među kojima su dva dečaka. Iako podaci o nacionalnoj pripadnosti govore da dečji brak postoji u mnogim nacionalnim manjinama i sredinama u našoj zemlji, ova pojava je najrasprostranjenija među decom romske nacionalnosti. Osim toga, na evidenciji centara za socijalni rad lane je bilo ukupno 23 deteta žrtava zloupotrebe dečjeg rada – 14 dečaka i devet devojčica. Centar za zaštitu žrtava trgovine ljudima identifikovao je 71 žrtvu trgovine ljudima, a ono što zabrinjava jeste podatak da je gotovo svaka druga žrtva bila maloletna, kao i da je prosečna starost eksploatisanog deteta 12 godina. Deca su najčešće eksploatisana kroz prinudna prosjačenja, prostituciju, a potom i kroz prinudu na vršenje krivičnih dela.

Na domskom smeštaju u zavodima 53 maloletnika

U našoj zemlji postoje svega tri zavoda za vaspitanje dece i omladine i četiri dnevna boravka za maloletnike sa problemima u ponašanju i sukobu sa zakonom. Najmanje dece u zavodima upućeno je odlukom suda – tokom godine poslato je devet maloletnika u sva tri zavoda, a na kraju godine pet. Na domskom smeštaju u zavodima su se prošle godine nalazila 53 maloletnika bez izrečene vaspitne mere, a zabrinjava podatak da skoro četvrtina dece smeštenih na osnovu odluke organa starateljstva u zavodu ostaje između tri i pet godina.