Ukleta pruga od Tuzle do Zvornika

Specijalno za „Politiku”

Zvornik – Železničku prugu Tuzla–Zvornik, dužine 43 kilometra, gradile su tri države, a prekidala tri rata. Prvi graditelj bila je Austrougarska, početkom 20. veka. Za moćnu monarhiju to je predstavljalo strateški vojni objekat, pomoću kojeg bi se lakše i brže, iz svih krajeva, moglo stići do Drine, i do granice sa Srbijom. Radovi su počeli kopanjem tunela Križevići, u blizini Zvornika, dugog pet kilometara. Većina majstora koji su gradili tunel došla je iz Dalmacije, a angažovano je i lokalno stanovništvo iz Bosne i Hercegovine. Od mesečne zarade, pričalo se u Podrinju, mogla se kupiti krava, što se za ondašnje vreme smatralo dobro plaćenim poslom. Posle izgrađenih nekoliko desetina metara tunela, više mostova i kraće deonice pruge, buknuo je Prvi svetski rat. Zbog toga su radovi prekinuti.

Kraljevina Jugoslavija, 1938. godine nastavila je izgradnju ove pruge. U tom periodu izgrađeno je pet kilometara, i prokopano 146 metara tunela Križevići, sa zvorničke strane. Govorilo se da će pruga biti od velike koristi za stanovništvo centralne Bosne, Semberije i Podrinja ali i cele kraljevine. Zato se radilo veoma predano, verovalo da slede bolji dani za slabo razvijenu mrežu železničkih pruga u BiH. Ali ni to nije bilo dugog veka. Mnogo pre planiranog završetka pruge, počeo je Drugi svetski rat. Gradilište, u blizini tunela, bombardovano je 6. aprila 1941. godine, istog dana kada se nemačka avijacija obrušila na Beograd. I sve je stalo. Zbog Drugog svetskog rata. Na ulazu u tunel sačuvana je ploča iz 1940. godine, koja označava drugi, neuspeo pokušaj izgradnje ove pruge i podseća na to vreme.

Ulaz u tunel Križevići, iz pravca Zvornika, zasut je zemljom. SFR Jugoslavija je 1986. godine, radnim akcijama omladine iz cele države, nastavila izgradnju pruge. Skoro da nije bilo grada u zemlji, iz kojeg, na prugu Tuzla–Zvornik, nisu došle omladinske radne brigade.

Tunel Križevići bio je najveći izazov. Prvo je otkopan ulaz, iz kojeg je potekla voda koja se tu decenijama nakupljala. To pamti i Tihomir Nestorović, književnik, novinar i hroničar zvorničkog kraja:

„Graditelje, brigadire, mlade udarnike, ništa nije sprečilo da, velikim poletom i u zanosu, završe davno započetu prugu. Tunel je građen sa tri starne, iz pravca Zvornika, Tuzle i bočno, sa Crnog vrha. Bio je to veliki građevinski poduhvat kojem se divila cela, Titova Jugoslavija.”

Gradnja tunela i trase ove pruge bila je teška i veoma rizična. Smenjivali su se slojevi gline i kamenih stena, trebalo je minirati brda i graditi mostove preko klanaca i dolina, ali vrednim i žuljevitim rukama brigadira, to nije predstavljalo prepreku. Tihomir Nestorović, takođe autor televizijskih reportaža i dokumentarnih filmova o pruzi, svakodnevno je izveštavao sa gradilišta i iz omladinskog naselja u Karakaju. Bio je na trasi među brigadirima. Njegova sećanja na to vreme, sasvim su sveža:

„Akcijaši su izgradili i most na Drini, da bi pruga Tuzla–Zvornik, koji omogućava povezivanje sa prugom Mali Zvornik – Ruma, a onda i železnička stanica. Brigadirsko naselje bilo je u Karakaju, pored fabrike „Birač”. Vrvelo je od mladosti, drugarstva, radosti, elana, svekolikog srećnog života.”

Graditelji i omladina iz nekadašnje SFRJ, uspeli su, početkom 1992. godine, da završe prugu koja je koštala 120 miliona dolara. Prva železnička kompozicija krenula je 18. januara 1992. godine. Meštani, naročito starci iz okolnih sela, kojim je prolazila trasa, bili su sumnjičavi. Već tada govorili su da je pruga ukleta i da je, svaki put, kada su počinjali radovi, izbijao rat i da su propadale države koje su prugu gradile. Njihovo proročanstvo, u koje i danas mnogi veruju, obistinilo se. Samo dva meseca kasnije, izbio je rat u BiH. Lokomotive i kompozicije su zaustavljene. Pruga je oštećena, drveni pragovi zarasli u korov.  I Omladinsko naselje, davno je porušeno. Ostale su samo priče o mladosti nekadašnje države i o pruzi, ukletoj za tri države, koje su je gradile.

Nakon popravke ratom oštećenih deonica, 25. januara 1999. godine, uz asistenciju SFOR-a (američkih mirovnih snaga) ovom prugom iz Tuzle je krenuo voz sa 15 vagona za Novi Sad. U novoj državi, nastaloj posle Dejtonskog sporazuma i uspostavljanja mira u BiH, pruga Tuzla–Zvornik, posle jednog veka od početka gradnje, stavljena je u funkciju.