Zgrada Gece Kona čuva se u celini

Kada je jedna zgrada proglašena spomenikom kulture, onda je takva odluka iznad kupoprodajnih ugovora i, prema tome, novi vlasnik „Prosvete”, bilo ko da on bude, biće u obavezi da poštuje sve mere zaštite knjižare „Geca Kon”, odnosno da u potpunosti sačuva izgled objekta.

Ova zgrada, u okviru prostorne, kulturnoistorijske celine Knez-Mihailove ulice, u celini je utvrđena za kulturno dobro, odlukom Vlade Republike Srbije, a zaštita se odnosi na knjižaru, kao i na nivoe galerijskih prostora koji su sastavni delovi ovog objekta. Drugim rečima, zaštićeno je sve što je u fizičkom obuhvatu zgrade u Knez-Mihailovoj ulici 12, rekla je za „Politiku” Vera Pavlović-Lončarski, direktorka Zavoda za zaštitu spomenika kulture Srbije.

Prema saopštenju Ministarstva kulture, odlukom Vlade Republike Srbije utvrđene su mere zaštite kuće izdavača i knjižara Gece Kona kao spomenika kulture, kojima se propisuje očuvanje autentične namene lokala u prizemlju, u funkciji knjižarske delatnosti. Biće zabranjeno postavljanje klima-uređaja na uličnu fasadu, instaliranje gromobrana i uređaja za zaštitu od požara, kao i izvođenje radova koji mogu da ugroze statičku stabilnost spomenika kulture.

Propisano je da enterijer knjižare bude sačuvan u meri u kojoj je to moguće, vraćanjem autentičnih elemenata koji nedostaju. Naša sagovornica posebno ističe da će stručnjaci Gradskog zavoda za zaštitu spomenika kulture dati svoje predloge za ovakav izgled knjižare, koji će zatim ići na usvajanje u Republički zavod za zaštitu spomenika kulture. Ovakav sled događaja poštovan je i prilikom usvajanja predloga za proglašenje knjižare „Geca Kon” spomenikom kulture. Gradski zavod napravio je elaborat koji je, zatim, usvojio Zavod za zaštitu spomenika kulture Srbije. Potom je predlog dostavljen Vladi Republike Srbije na usvajanje.

Odluka propisuje i da knjižari budu vraćeni autentični elementi iz vremena tridesetih godina 20. veka, iz vremena nastanka Izdavačke knjižarnice Gece Kona na ovom mestu. Za svaku izmenu budući vlasnik moraće da dobije saglasnost Zavoda za zaštitu spomenika kulture Beograda, dodala je Vera Pavlović-Lončarski.

U prostoru knjižare „Geca Kon” biće obezbeđeno i memorijalno mesto, kao podsećanje na ličnost Gece Kona. Prema zanimljivim detaljima „Knjige o Geci Konu” Velimira Starčevića, Geca Kon je u nekoliko navrata menjao mesto svoje knjižarnice, ali je to uvek bila Knez-Mihailova ulica. Odlukom Ministarstva za trgovinu i industriju, od 12. januara 1934. godine, nastalo je izdavačko preduzeće „Geca Kon” AD. Iste godine knjižara je preseljena na mesto koje i danas zauzima. Tada je Geca Kon objedinio svoju knjižaru, knjižaru svog zeta Franje Baha, kao i radnju za prodaju laboratorijskog materijala, iz Knez-Mihailove 8.

„Sve do 1990. godine, kada je rekonstruisana knjižara IP ’Prosveta’, koja nosi ime Gece Kona, stara knjižara čuvala je svoj prvobitni izgled. Gledano sa Ulice kneza Mihaila, sa desne strane nalazili su se rafovi u kojima su knjige bile složene po naučnim disciplinama, kao i udžbenici za osnovnu školu i fakultet. Sa leve strane nalazila se strana literatura i deo sa geografskim mapama, koje je Geca Kon nabavljao preko nemačke firme ’Kolumbio Ferlag’. Naspram ulaza bila je okrugla tezga sa kasom. U jeku školske sezone, kada bi se napravila gužva, kasa je pomerana na desnu stranu, gde se i danas nalazi. Iza prvog nosećeg stuba, na sredini knjižare, nalazio se sto i nekoliko stolica, gde su se okupljale najuglednije ličnosti iz književnog i javnog života toga doba. Među njima bili su Slobodan Jovanović, Branislav Nušić, Andra Gavrilović, Jaša Prodanović, Božidar Kovačević, Miloš Crnjanski…”, stoji u knjizi Velimira Starčevića. IP „Prosveta” dobila je ovaj prostor na korišćenje 1946. godine kao nacionalizovanu imovinu pokojnog Gece Kona, koga su nacisti streljali 1941. godine.