Dunavski limes kod Golupca postaje arheološki park

Golubac – Dunavski limes, deo nekadašnje granice Rimskog carstva, predstavlja jedan od najznačajnijih arheoloških i kulturnih sistema u Evropi. Ovaj složeni odbrambeni pojas, koji se prostirao duž Dunava, povezivao je vojne logore, utvrđenja, puteve i naselja, svedočeći o snazi, organizaciji i uticaju rimske civilizacije.

Danas, Dunavski limes ima poseban značaj kroz proces nominacije za upis na Unesko listu svetske kulturne baštine, što dodatno ističe potrebu za očuvanjem. Posebno mesto u okviru ovog sistema zauzima lokalitet Kupe (Cuppae), na kome se nalazilo antičko utvrđenje Kastrum Kupe (Castrum Cuppae) i civilno naselje (vicus) iz perioda 1–4. veka nove ere.

Ovaj lokalitet predstavlja važnu tačku na dunavskom limesu, sa izuzetnim potencijalom za nova naučna saznanja o vojnoj organizaciji, ekonomiji i svakodnevnom životu u pograničnim oblastima Rimskog carstva.

– Prvi zapisi o ovom lokalitetu potiču od putopisca Feliksa Kanica i arheologa Miloja Vasića, kojima su postavili osnovu za kasnija istraživanja. Prva arheološka iskopavanja i istraživanja započeta su tek 2024. godine, nastavljena su tokom 2025. u nešto većem obimu, dok se u ovoj godini očekuje početak obimnijih sistematskih arheoloških istraživanja u saradnji Narodnog muzeja Požarevac i Arheološkog instituta – kaže Marjan Đokić, v. d. direktora Muzeja Golubac.

U toj ustanovi održan je stručni skup „Rimsko nasleđe Golupca i okoline: arheološka istraživanja lokaliteta Kupe na dunavskom limesu” uz prateću izložbu „Arheološko nasleđe dunavskog limesa”. Dr Nemanja Mrđić iz Arheološkog instituta govorio je o značaju rimskog limesa kao jedinstvenog odbrambenog sistema koji se prostirao od Velike Britanije do Crnog mora, predstavljajući jedan od najvećih građevinskih poduhvata u istoriji čovečanstva. Poseban akcenat stavio je na sektor dunavskog limesa, naročito na potez od Viminacijuma do Kladova, ističući značaj lokaliteta Kupe kao vojnog utvrđenja, koje se vremenom razvilo u značajan trgovački i civilni centar.

I Teodora Branković iz Narodnog muzeja Požarevac ocenila je da je dunavski limes bio mnogo više od vojne linije – prostor susreta ljudi, kultura i trgovine.

– Na ovom području nalazi se niz lokaliteta – od Kupa, preko Golubačkog grada, Livadica, Čezave, Salduma i Bosmana, do Gospođinog vira, manastira, Padine i Pesače, koji svedoče o razvijenom sistemu utvrđenja, puteva i naselja. Iako je deo tog nasleđa danas pod vodom usled izgradnje HE „Đerdap”, njegov značaj ostaje veliki, jer nam govori o životu i organizaciji ovog prostora u antičkom periodu i važnosti budućih istraživanja – rekla je Brankovićeva.

Dr Milica Marjanović iz Arheološkog instituta rekla je da su 2024. godine izvršena prva sondažna ispitivanja koja su ukazala na veliki potencijal lokaliteta Kupe, te da su tokom 2025. otkriveni značajni ostaci arhitekture, pokretni arheološki materijal, kao i tragovi svakodnevnog života stanovništva ovog prostora u antičkom periodu. Najavila je još obimnija istraživanja celog lokaliteta u 2026. godini, njegovu zaštitu i prezentaciju javnosti kroz formiranje arheološkog parka.

Upravo je formiranje arheološkog parka na lokalitetu Kupe, predsednik opštine Golubac, Nebojša Mijović, svrstao među strateške ciljeve, čime bi se, kako je rekao, dodatno obogatila turistička ponuda ovog kraja. Najavio je zato i dodatnu finansijsku podršku arheoloških istraživanja.

U okviru pratećeg programa, predavanje „Ukusi starog Rima” održala je dr Angelina Raičković Savić, koja je približila svakodnevni život Rimljana, sa posebnim osvrtom na ishranu, običaje i kulturu. Priređena je i degustacija jela pripremljenih po receptima iz antičkog perioda. U sklopu događaja otvorena je i izložba „Arheološko nasleđe dunavskog limesa”, čija postavka povezuje lokalne nalaze sa širim kontekstom rimskog nasleđa na prostoru dunavskog limesa.