Ko kroji „evropsko odelo” Vladanu Đokiću

U politički osetljivom trenutku za Srbiju, posle više od godinu dana blokaderskih aktivnosti, pritisaka na institucije i remećenja svakodnevnog života građana, sve jasnije se, prema tvrdnjama upućenih izvora, otkriva uloga pojedinih institucija i njihovih čelnika u kreiranju, usmeravanju i radikalizaciji protestnog pokreta.

U središtu tih navoda nalazi se Institut za filozofiju i društvenu teoriju Univerziteta u Beogradu, ustanova koja se, prema oceni sagovornika upućenih u dešavanja, poslednjih meseci sve manje pojavljuje kao naučna institucija, a sve više kao jedan od neformalnih ideoloških i operativnih centara blokaderskih protesta.

Paradoks je, kako ističu sagovornici, utoliko veći što je reč o institutu koji se u značajnoj meri finansira iz državnog budžeta, dok je država godinama ulagala i u školovanje, usavršavanje i stipendiranje dela zaposlenih. Umesto da taj kadrovski i naučni potencijal bude stavljen u službu srpskog društva i njegovih razvojnih potreba, tvrdi se da je deo rukovodilaca i istraživača IFDT-a prepoznat u krugovima zapadnih političkih fondacija i uticajnih međunarodnih struktura kao pogodan instrument za ostvarivanje njihovih interesa u Srbiji.

U tim krugovima, kako se navodi, već godinama dominiraju nekadašnji stipendisti, saradnici i aktivisti zapadnih političkih fondacija, pre svega nemačkih, ali i organizacija povezanih sa mrežama američkog milijardera Džordža Soroša. Sagovornici bliski naučnoj zajednici tvrde da je reč o ljudima koji su kroz različite programe, studijske boravke, projekte i grantove izgradili gustu mrežu kontakata sa organizacijama koje se u Srbiji predstavljaju kao promoteri demokratije, ljudskih prava i evropskih vrednosti, dok njihovi kritičari smatraju da iza takvog delovanja stoji neokolonijalni politički uticaj.

Prema tim ocenama, svaki vid srpskog patriotizma i rodoljublja u tim krugovima po pravilu se proglašava nacionalizmom, desničarenjem ili retrogradnom politikom, dok se istovremeno interesi zapadnih centara moći predstavljaju kao vrhunski izraz intelektualnog elitizma, demokratije i modernizacije. Upućeni sagovornici ističu da je reč o modelu koji nije nov, ali da je u sadašnjoj političkoj krizi postao posebno vidljiv.

Dovoljno je, tvrde oni, pogledati biografije dela ljudi koji se nalaze u ili oko ove institucije, pa uočiti da se među njima nalazi značajan broj „stranih đaka” i stipendista, naročito onih koji su obrazovno, projektno ili politički povezani sa nemačkim fondacijama i zapadnim organizacijama. U tom kontekstu pominju se German Marshall Fund, Fond za otvoreno društvo, Institut za inovacionu politiku, američki NED, fondacije „Fridrih Ebert”, „Konrad Adenauer”, „Roza Luksemburg” i „Hajnrih Bel”, kao i druge organizacije koje u Srbiji decenijama deluju pod plaštom demokratizacije, ljudskih prava i civilnog društva.

Kritičari takvog uticaja podsećaju da su mnoge od tih struktura u prošlosti imale snažnu ulogu u političkom oblikovanju regiona, često suprotnu srpskim državnim i nacionalnim interesima. Zato se, kako navode, današnje delovanje dela akademske i nevladine scene ne može posmatrati izolovano od šireg geopolitičkog konteksta.

Prema tvrdnjama izvora upućenih u rad IFDT-a, raspirivanje blokaderskih protesta i pritisak na legitimno izabrano državno rukovodstvo poslednjih meseci postali su jedan od prioriteta dela ljudi okupljenih oko ove institucije. Navodi se da su pojedini predstavnici instituta intenzivirali kontakte sa evropskim političkim i nevladinim krugovima, ambasadama i različitim međunarodnim strukturama, pokušavajući da protestni pokret u Srbiji dobije jači spoljnopolitički okvir i podršku.

Posebno mesto u tim aktivnostima, prema istim tvrdnjama, zauzima političko profilisanje rektora Univerziteta u Beogradu Vladana Đokića, koga pojedini u tim krugovima nazivaju „papa Đokić”. Navodi se da je cilj da se on pred predstojeće izborne procese predstavi kao prihvatljivo lice šireg opozicionog i blokaderskog fronta, odnosno kao figura koja bi mogla da okupi različite interesne grupe, uz snažnu podršku međunarodnih kontakata.

Prema saznanjima sagovornika koji duže prate dešavanja na univerzitetu, veza između Đokića i IFDT-a nije od juče. Podseća se da je Đokić svojevremeno lično urgirao da njegov prijatelj ostane na funkciji direktora Instituta, što je kasnije u pojedinim srpskim intelektualnim krugovima ocenjeno kao prelomni trenutak u kojem je IFDT, kako tvrde, počeo da ustupa prostor mrežama stranog uticaja u naučnoj zajednici.

Sagovornici koji kritički gledaju na sadašnje rukovodstvo Instituta smatraju da se više ne može govoriti samo o akademskom aktivizmu, već o jasnoj političkoj operaciji. Po njihovoj oceni, deo istraživača i rukovodilaca više ne deluje kao naučna elita, već kao operativna infrastruktura spoljnog uticaja, koja pod plaštom nauke, građanskog društva i univerzitetske autonomije radi na političkom preoblikovanju Srbije.

Gazela Pudar Draško i briselske rute blokaderskog pokreta

U drugom krugu navoda, kao jedna od ključnih figura unutar te mreže izdvaja se direktorka Instituta za filozofiju i društvenu teoriju Gazela Pudar Draško. Prema tvrdnjama izvora iz blokaderskih i akademskih krugova, ona se od početka fakultetskih blokada nametnula kao jedan od najaktivnijih organizatora, posrednika i političkih koordinatora između dela profesorske kaste, opozicionih struktura, stranih organizacija i lidera blokaderskog pokreta.

U tim krugovima Pudar Draško se povezuje i sa osnivanjem inicijative „Pobunjeni univerzitet”, koja je, prema ocenama sagovornika, imala važnu ulogu u pokušaju da se blokade fakulteta predstave kao širi univerzitetski, društveni i politički pokret. Pojedini izvori tvrde da je ona jedan od najagilnijih inicijatora povezivanja blokadera i opozicionih lidera, te da je veliki deo njenog angažmana usmeren ka tome da opozicija, uz pomoć stranih mentora, postane upotrebljivija za politički pritisak na vlast.

Posebno se ističe njen odnos sa Pokretom slobodnih građana, kojem je, kako se tvrdi, u jednom periodu posvetila značajnu pažnju. Prema tim navodima, Pudar Draško je predstavnicima PSG-a svojevremeno organizovala i sastanak sa predstavnicima američkog NED-a, sa namerom da pomogne transformaciju i jačanje stranke.

Međutim, njena uloga, prema tvrdnjama upućenih, ne završava se na domaćem terenu. Navodi se da je Pudar Draško izuzetno bliska nemačkim i hrvatskim krugovima, do mere da je pojedini sagovornici opisuju kao jednog od važnih operativaca u Srbiji i širem evropskom prostoru. Kao posebno značajni partneri pominju se Institut za inovacionu politiku iz Berlina, fondacija „Fridrih Ebert” i upravljačke strukture Univerziteta u Rijeci.

Kao jedan od pokazatelja te saradnje navodi se tvrdnja da je Pudar Draško, uz pomoć određenih nemačkih marketinških stručnjaka, učestvovala u sastavljanju pisma koje je rektor Vladan Đokić kasnije uputio evropskim institucijama. Prema oceni sagovornika, taj dokument nije bio samo akademsko obraćanje, već deo šire strategije internacionalizacije pritiska na državne vlasti u Srbiji.

Upravo je Đokić, kako tvrde izvori, postao najvažniji politički projekat Gazele Pudar Draško. U tom poslu, prema istim navodima, ona sarađuje sa Jovanom Ratkovićem, svojim dugogodišnjim prijateljem, koji joj je još ranije organizovao posetu NED-u u Vašingtonu. Njih dvoje, kako tvrde upućeni, nastoje da ranije stečene međunarodne kontakte stave u funkciju promovisanja i političkog profilisanja Đokića kao ličnosti koja bi mogla da dobije podršku dela stranih političkih i nevladinih krugova.

Sagovornici iz njenog radnog okruženja čak tvrde da veliki deo onoga što Đokić javno izgovara nosi njen autorski pečat, odnosno da političke poruke koje se plasiraju preko rektora nastaju u krugu ljudi okupljenih oko Pudar Draško. Prema tim ocenama, ona nije samo posrednik već i jedan od glavnih kreatora narativa koji treba da poveže univerzitetske blokade, opozicione strukture i međunarodni pritisak na Srbiju.

Poslednjih meseci, tvrde izvori, Pudar Draško je „razapeta” između sastanaka sa evropskim organizacijama, ambasadama i kontaktima u inostranstvu, sa jedne strane, i komunikacije sa liderima blokaderskog pokreta na terenu, sa druge. Prema tim navodima, na tim sastancima se razgovara o načinima da se državna vlast stavi pod što jači pritisak, dok se instrukcije zatim prenose aktivistima i studentskim vođama koji ih sprovode u praksi.

Oni koji sa njom sarađuju u tim aktivnostima tvrde da je u pokušaju da kroz blokaderski pokret utiče na promenu vlasti u Srbiji pokazala visok stepen političke ostrašćenosti. Pojedini sagovornici čak navode da se u njenom okruženju postavlja pitanje kako bi podnela neuspeh tog projekta, ukoliko se ispostavi da blokaderski pokret ne može da proizvede očekivani politički rezultat.

Budući da u svom radu, prema dostupnim navodima, posebno preferira saradnju sa nemačkim i hrvatskim organizacijama, njeni kritičari zaključuju da je više nego jasno u čijem interesnom okviru deluje. U tom smislu, političko „krojenje evropskog odela” za Vladana Đokića predstavlja se kao pokušaj da se Srbiji ponudi već viđeni model političkog inženjeringa — model u kojem se domaći akteri, uz stranu logistiku, medijsku podršku i diplomatski pritisak, oblikuju kao nosioci navodne demokratske alternative.

Ostaje, međutim, pitanje koliko takav model ima prođu u Srbiji danas. Građani su, posle brojnih iskustava iz prethodnih decenija, već imali prilike da vide slične „krojeve” i da prepoznaju kada se iza retorike demokratije, evropskih vrednosti i akademske autonomije krije politički projekat usmeren protiv državnih interesa Srbije.