Kako su lekovite biljke postale čuvari srpskog doma

U ranim letnjim danima, kada se priroda smiruje posle prolećnog rasta, u narodnoj tradiciji poseban značaj dobijaju biljke i verovanja vezana za njihovu snagu i zaštitnu moć.

O ovoj temi govorio je Saša Srećković, etnolog, muzejski savetnik Etnografskog muzeja, koji je istakao da se u narodnoj tradiciji početak juna vezuje za period kada priroda ulazi u svoju letnju fazu i kada se posebna pažnja poklanja biljkama koje se smatraju nosiocima pojačane prirodne snage. U tom vremenu, poznatom kao vreme „prvih letnjih trava“, u narodu se sakupljaju biljke koje se koriste kako u narodnoj medicini, tako i kao zaštita domaćinstva, uz uverenje da upravo tada imaju najveću delotvornost.

On objašnjava da se među najčešće pominjanim biljkama nalaze hajdučka trava, koja se smatra jednom od najvažnijih univerzalnih lekovitih biljaka, zatim kamilica, poznata po svom umirujućem dejstvu, kao i nana, koja se vezuje za osveženje i ublažavanje letnje iscrpljenosti. Posebno mesto imaju bokvica i kantarion, poznat i kao Gospina trava, koji se smatra „sunčevom“ biljkom sa jakim zaštitnim i lekovitim svojstvima. U narodnim verovanjima značajno mesto zauzima i pelin, čija se gorčina povezuje sa čišćenjem i zaštitom od negativnih uticaja, kao i bosiljak, koji se smatra svetom i zaštitnom biljkom u kućnoj upotrebi.

Srećković je naglasio da se ove biljke ne posmatraju samo kroz njihova praktična lekovita svojstva, već i kroz simboličko značenje koje im je pripisivano u tradicionalnoj kulturi. One se beru u ranim jutarnjim satima, uz posebnu pažnju i uverenje da tada zadržavaju svoju punu snagu, a njihova upotreba predstavlja način da se čovek uskladi sa sezonskim ritmovima prirode i očuva ravnoteža između zdravlja, doma i okruženja.

„U narodnim verovanjima se smatralo da biljke u ovom periodu nisu samo lekovite, već i „živi nosioci“ zaštite, pa su se često čuvale u kući tokom cele godine kao svojevrsne amajlije. Verovao se i da njihov miris i prisustvo mogu da umire prostor, oteraju nesreću i uspostave ravnotežu između čoveka i prirodnih sila. U nekim krajevima postojalo je i uverenje da se prva ubrana biljka u sezoni ne koristi odmah, već se čuva kao zaštita doma i znak ulaska u letnji period“, objasnio je Srećković.

Na taj način, biljke u narodnoj kulturi ne predstavljaju samo deo prirode, već i važan segment verovanja, znanja i svakodnevne prakse koja povezuje čoveka sa ritmovima godišnjih doba.