Prekrojena istorija na ličnim kartama

U desnom uglu ovog dokumenta kao hologramski znak nalazi se statua devojke, rad vajara Đorđa Jovanovića, koju su posle Drugog svetskog rata nove komunističke vlasti izmenile tako što su joj u desnu ruku umesto krune stavili – baklju

Ako pažljivije pogledate svoju ličnu kartu, na mestu gde su utisnuti lični podaci, u pozadini videćete statuu žene koja u ruci drži baklju. To je modifikovana skulptura „Velika Srbija”, rad vajara Đorđa Jovanovića, koja se nalazi na kupoli zgrade Vlade Srbije. Međutim, retko ko može i da nasluti da se na svim ličnim kartama građana Srbije nalazi falsifikat jer su komunisti posle rata prepravili ovo umetničko delo.

Palata Ministarstva finansija Kraljevine Jugoslavije, gde je smeštena danas Vlada Srbije, izgrađena je između 1926. i 1928. godine po projektu čuvenog arhitekte Nikolaja Krasnova. Na ugaonom delu zgrade ka raskrsnici Nemanjine i Kneza Miloša, 1938. godine dozidan je sprat na kojem je podignuta kupola, a na njoj postavljena bronzana statua visoka tri metra i teška oko hiljadu kilograma sa likom markantne žene koja u desnoj ruci drži krunu.

Umesto uobičajenih državnih znamenja, arhitekte su odlučile da na vrh kupole zgrade Ministarstva finansija bude postavljena monumentalna bronzana statua, delo vajara Đorđa Jovanovića izliveno 1927. godine u Pragu. U stvari, to je nešto izmenjena skulptura „Velika Srbija”, koju je Jovanović izradio još 1901. godine u Francuskoj. Izvorna statua devojke sa lovorovim vencom oko glave u desnoj ruci imala je visoko podignutu krunu opšteg tipa, a sa leve strane zastavu Kraljevine Srbije.

Bronzana figura rađena je po narudžbini tadašnjeg počasnog konzula Srbije. Posle svetske izložbe u Parizu postavljena je u Vojnotehničkom zavodu u Kragujevcu, centru vojne industrije srpske države.

Skulptura „Velika Srbija” izlagana je na umetničkoj smotri u Sankt Peterburgu 1902. i 1903. godine, a prema nekim nezvaničnim izvorima, jedan primerak se i danas nalazi tamo.

Statua sa sličnim motivom istog autora postavljena je 1938. godine na vrh kupole zgrade na uglu ulica Nemanjine i Miloša Velikog. Predstavlja personifikaciju države u vidu devojke sa vencom na glavi koja u desnoj ruci drži visoko podignutu kraljevsku krunu Karađorđevića, a levom pridržava štit na kojem su u plitkom reljefu predstavljeni srpski grb i krst sa ocilima.

Međutim, posle Drugog svetskog rata nove komunističke vlasti poskidale su sve krune i druge simbole sa beogradskih zgrada koje su podsećale na kraljevinu. Sa zgrade starog dvora, današnje Skupštine Beograda, skinuti su dvoglavi orlovi i zamenjeni petokrakama.

Na vrhu zgrade u kojoj se danas nalazi Vlada Srbije nisu uništili celu skulpturu, tešku više od jedne tone, nego su testerama odsekli devojci ruku, a onda umesto krune zavarili lažnu ruku koja drži baklju.

Ovaj motiv devojke, rad Đorđa Jovanovića, nalazi se u desnom uglu ličnih karata svih građana Srbije kao hologramski znak. Ta lažna ruka, praktično falsifikovana skulptura, utisnuta je u sedam miliona primeraka na ličnim dokumentima građana Srbije.

Mada nema direktnih potvrda, najverovatnije je model za statuu vajaru Jovanoviću bila beogradska lepotica Zagorka Cvjetičanin. U starim arhivama sačuvana je i jedna fotografija na kojoj Zagorka prolazi Terazijama sa „Politikom” u ruci.

Fotografija je, po svemu sudeći, napravljena ispred nekadašnje jednospratne zgrade sa baštom u kojoj je bila smeštena „Šiškova kafana” kod današnjeg ulaza u Pozorište na Terazijama.

Hroničari tadašnjeg života u prestonici spominju Zagorku kao izuzetno elegantnu i lepu ženu. Bila je toliko elegantna i privlačna da ne čudi što je umetnicima bila inspiracija i model za izradu monumentalnih skulptura.

Đorđe Jovanović rođen je u Novom Sadu, posle završene realke upisuje Tehnički fakultet u Beogradu, uz pomoć stipendije Ministarstva prosvete, 1884. godine odlazi u vajarsku školu pri Akademiji umetnosti u Beču. Bio je na usavršavanju u Minhenu i Parizu, ali je uvek bio vezan za Srbiju.

Godinu dana nakon silaska dinastije Obrenović sa istorijske scene i proglašenja Petra Prvog Karađorđevića za kralja, Jovanović izrađuje svoje najznačajnije delo do tada, koje se smatra i najmonumentalnijim delom nacionalne skulpture s početka 20. veka – Spomenik kosovskim junacima. Rad je otkriven na Vidovdan 1904. godine, u okviru proslave Prvog srpskog ustanka, a nalazi se na centralnom trgu u Kruševcu.

Ipak, njegovo najpoznatije delo u prestonici svakako je čuveni Vukov spomenik, koji je prema prvobitnom predlogu takođe trebalo da bude postavljen u Studentskom parku, između Pančićevog i spomenika Dositeju Obradoviću. Inicijativa za podizanje spomenika reformatoru srpskog jezika potekla je 1920. godine od strane Srpske književne zadruge, ali je spomenik izliven tek 12 godina kasnije. Postavljen je novembra 1937. godine, povodom 150 godina od rođenja Vuka Karadžića.

Osim spomenika kosovskim junacima i Vuku Karadžiću, Jovanović je izradio i Spomenik knjazu Milošu Obrenoviću u Požarevcu, skulpturu „Velika Srbija” u Kragujevcu, spomenike Branku Radičeviću, Savi Tekeliji i patrijarhu Brankoviću u Sremskim Karlovcima, Jovanu Jovanoviću Zmaju u Rumi, veliku bronzanu figuru Pobednika u Paraćinu, mramorne biste kralja Aleksandra Prvog i Kraljice Marije u Banjaluci. Iza sebe je ostavio i više od 30 vajarskih figura koje se nalaze na Novom groblju u Beogradu.

Tokom agresije NATO-a 1999. godine zgrada Vlade Srbije značajno je oštećena, ali statua na vrhu kupole preživela je i to bombardovanje, baš kao i ono 1941. i 1944. godine.

Građani ne treba da brinu, njihove lične karte nisu falsifikovane, ali jeste jedan deo srpske kulturne baštine. Zbog ideološkog slepila, deo naše istorije koji je direktno povezivao Srbiju sa kraljevskom krunom bukvalno je pretesterisan. Takva, ideološki preoblikovana „Velika Srbija” čuva i danas večnu stražu na uglu Nemanjine i Miloša Velikog i dalje simbolizuje državu, ali i našu nebrigu prema nacionalnoj baštini.