Ko čuva kulturnu baštinu

Kako su nestale knjige iz Kišove biblioteke, čuvane u arhivu SANU, i zašto su useljeni stanari u legat Veljka i Mare Petrović? Da li izvorna umetnička građa (rukopisi, dokumenti, predmeti) treba da ostanu u krugu porodice ili, pak, ostavština, kao deo kulturne baštine jednog naroda, mora biti pokrivena određenom sistemskom zaštitom? Da li je stariji javni ili lični interes, važnija opšta ili lična odgovornost – sve su to pitanja koja su pokrenuta na jučerašnjoj tribini „Književno nasleđe: šta sa njim”, održanoj u Kulturnom centru Beograda gde su govorili predstavnici institucija i nosioci autorskih prava pojedinih umetnika.

Nada Mirkov iz Narodne biblioteke Srbije govorila je o problemima čuvanja rukopisnih materijala i o tome na koji način su ova pitanja obuhvaćena zakonom o Zaštiti kulturnih dobara. Kako je istakla, u Narodnoj biblioteci Srbije urađeno je kritičko izdanje dela Desanke Maksimović u elektronskoj formi, ali trenutno nedostaje sredstava da se ono i objavi. Govoreći o saradnji sa pesnikinjinom porodicom, naglasila je da je porodica dozvolila popis dela ali ne i pristup neobjavljenom materijalu…

Mirjana Miočinović, nekada supruga Danila Kiša, podsetila je da joj je Kiš prepustio redakciju svojih rukopisa, dok ih je na čuvanje ostavio arhivu Srpske akademije nauka i umetnosti.

– Međutim, osoba koja je radila u biblioteci SANU ukrala je preko stotinu knjiga iz Kišove biblioteke. Policiju i sudstvo takav prestup i ta vrsta ukradenog materijala ne zanima – rekla je Mirjana Miočinović, navodeći zanimljiv primer zanesenog ljubitelja knjiga.

Ksenija Šukuljević-Marković, supruga Slobodana Markovića, poznatog Libera Markonija, ispričala je sličan slučaj. Prema njenim rečima, posle Markovićeve smrti za 24 časa morala je da iznese sve stvari iz njegovog ateljea. Rukopisi su premešteni u Arhiv Srbije a crteži i slike nekoliko puta premeštani, bez popisa, dok se njihov broj nije drastično smanjio. – Ako izdvojite književne rukopise, šta je sa ostalom ostavštinom: ličnim predmetima, dokumentima, fotografijama. Oni čine celinu i samo tako govore o jednom umetniku – istakla je Markovićeva.

Govoreći o teškoj finansijskoj situaciji kada je reč o zaštiti i čuvanju umetničke ostavštine, upravnica Kuće legata Ana Popović-Bodroža navela je primer da su odlukom Skupštine grada u legat Veljka i Mare Petrović, u Ulici Teodora Drajzera 32, bili useljeni stanari da bi se, tek posle njihovog iseljenja, napravio popis umetničke zbirke, nameštaja, lične i službene prepiske…

Zaključci tribine odnosili su se na potrebu dopune Zakona o zaštiti kulturnih dobara, neophodnosti većeg finansijskog ulaganja u ovu oblast, neophodnu digitalizaciju građe na osnovu koje se može ići u semantičku nadgradnju, i publikovanje izabranih ili sabranih dela ne bi li se original zaštitio od zloupotrebe.

U Kulturnom centru Beograda u toku je festival posvećen Momčilu Nastasijeviću, a KCB je, zajedno sa Narodnom bibliotekom Srbije, digitalizovao neke od rukopisa i dragoceno kritičko izdanje Sabranih dela ovog autora, u redakciji Novice Petkovića (www.digital.nb.rs/collection/kn -nastasijevic) Festival jednog pisca (posvećen Rastku Petroviću, Stanislavu Vinaveru i Momčilu Nastasijeviću), Kulturni centar Beograda se, u sva tri slučaja, suočio sa činjenicom da je izvorna građa vezana za ove pisce teško dostupna ili sasvim nedostupna javnosti. ). Organizujući Festival jednog pisca (posvećen Rastku Petroviću, Stanislavu Vinaveru i Momčilu Nastasijeviću), Kulturni centar Beograda se, u sva tri slučaja, suočio sa činjenicom da je izvorna građa vezana za ove pisce teško dostupna ili sasvim nedostupna javnosti.