Amateri hoće u zakon o kulturi

Mada nemaju sigurne izvore finansiranja, dve trećine kulturno-umetničkog programa u našoj zemlji organizuju amateri, a samo četvrtinu profesionalci. Za godinu dana amateri u Srbiji pripreme i izvedu 800 pozorišnih predstava i održe skoro sedam i po hiljada folklornih nastupa. – Zato se zalažemo da se bar jedan odeljak budućeg, novog zakona o kulturi posveti amaterizmu. Posebno zato što koncerti i predstave amatera po kvalitetu ne zaostaju za izvedbama profesionalaca – kaže Slobodan Vujović, sekretar Saveza kulturno-umetničkih društava Beograda.

Prema njegovom mišljenju, valjalo bi zakonom da regulisati obavezu države da finansijski pomaže KUD-ove i da im obezbeđuje prostor. Ovako su, objašnjava Vujović, kulturno-umetnička društva prepuštena sama sebi i zavise od naklonosti lokalnih vlasti prema amaterizmu. Kada bi se zakonom regulisala ova oblast, onda bi se uspostavili standardi, načela i ustanovile potrebe na celoj teritoriji Srbije. Ne bi se događalo da čak i članovi nekih veoma poznatih društava nemaju gde da vežbaju.

– Akademsko kulturno-umetničko društvo "Španac" nema ni santimetar kvadratni svog prostora, iako je društvo osnovano 1954. godine u okviru Beogradskog univerziteta i ima orkestar, teatar, hor i igrački ansambl. "Razbacani" smo na više lokacija u Beogradu. "Smeštaj", naravno, plaćamo. Samo iznajmljivanje sale za vežbanje folklora mesečno staje 60.000 dinara – priča Drago Kecman, direktor AKUD-a "Španac", društva koje ranije nije kuburilo sa prostorom.

Bilo je smešteno u "Studenjaku", odakle ga je 1986. godine "iselio" ondašnji direktor Studentskog kulturnog centra Zlatan Peručić, obećavši članovima Društva nove i lepše prostorije. Za buduću dvoranu "Španca" se doduše dva puta udarao kamen-temeljac, ali je sve ostalo na tome, a u njegove nekadašnje prostorije uselio se restoran studentske ishrane.

"Krsmanac", međutim,  nema problema sa prostorijama, iako je i on potekao sa Beogradskog univerziteta.

– AKUD "Branko Krsmanović" datira od 1946. godine, ali je zapravo naslednik Akademskog pevačkog društva "Obilić", osnovanog 1884. godine na tadašnjoj Velikoj školi (sadašnji Univerzitet u Beogradu). Zato smo 1990. vratili našem horu staro ime "Obilić" – ističe Zoran Dmitrović, generalni sekretar "Krsmanca".

Tako zapravo "Krsmanović" ove godine proslavlja 123 godine postojanja. Od njegovog hora starije je samo Prvo beogradsko pevačko društvo, zapravo hor pri Patrijaršiji. Akademsko pozorište u okviru "Krsmanca" osnovano je znatno kasnije – 1922. godine, a Ansambl narodnih igara i pesama nastao je tek posle Drugog svetskog rata, tačnije 1946.

Prostorije "Krsmanca" se nalaze u Balkanskoj 4, u najužem centru Beograda. Reč je o prostoru opštine Stari grad koji im je preko Beogradskog univerziteta dat na korišćenje. Ali za novac neophodan za instrumente, nošnje, turneje i druge potrepštine snalaze se na razne načine, kao i ostala amaterska društva. Prijavljuju svoje programe na konkurse Sekretarijata za kulturu Skupštine grada Beograda i Ministarstva kulture. Deo novca stiže od sponzora i donatora, a nešto i sami zarade. Recimo, kroz prodaju ulaznica.

"Stotu" je prevalilo i Kulturno-umetničko društvo "Abrašević" koje je uz "Vojvodu Katića", "Jedinstvo" i "Krsmanac" jedno od najstarijih amaterskih društava u Srbiji. Sada broji oko 1.200 članova. Nastalo je 1905. kao rezultat ideje da se radnička klasa u Srbiji prosvetli. Direktor "Abraševića" Milan Andrijanić podseća da je 1903. godine na ovim prostorima nastupila diktatura i da su se kroz rad u društvima ljudi okupljali.

Sve je krenulo od govornog hora i pozorišta. Prvi generalni sekretar i jedan od osnivača društva bio je Dimitrije Tucović. Ime je društvo dobilo po revolucionarnom pesniku Kosti Abraševiću, koji je umro mlad, u 19. godini, a simbolizovao je slobodoumnost toga doba. Zanimljivo je da su u "Abraševiću" vežbe folklora sa decom počele još 1913, mada je sam folklor u našoj zemlji ekspanziju doživeo tek posle Drugog svetskog rata.  

Četiri decenije postojanja upravo je proslavilo Kulturno-umetničko društvo "Dimitrije Koturović", koje se nalazi u Rakovici u sklopu Centra za kulturu te opštine. Nastalo je, podseća Saša Bajić, upravnik "Koturovića", spajanjem sekcija i grupa po radnim organizacijama i školama, a pre svega sjedinjavanjem društava "Radoje Dakić" i "21. maj" u Rakovici. Osnivač novonastalog društva bio je Socijalistički savez radnog naroda. "Koturović" se danas nalazi među prvih deset društava u Srbiji.

Rejting društava se određuje prema njihovom plasmanu na festivalima. U našoj zemlji sada ima oko 700 kulturno-umetničkih društava koja broje više od 350.000 članova.

– Računa se da je u modernoj istoriji amaterizam počeo da se neguje od 19. veka. U Srbiji su se društva organizovala po uzoru na takozvanu rusku školu, a u Rusiji su najpre počela da se javljaju pevačka društva – obrazlaže za naš list Slobodan Vujović, sekretar Saveza kulturno-umetničkih društava Beograda.