Tri života kraljevog spomenika

Trebinje – Vesti o skrnavljenju ili rušenju spomenika postale su gotovo svakodnevica. Fenomen ideološkog , vandalskog ili kriminalnog obračunavanja sa spomenicima postoji u svim svetskim kulturama, a na prostoru poput burnog balkanskog i ova pojava, kao i većina drugih, ima specifičnu dimenziju.

Kako se menjaju vlasti, ideali i ideje, menjaju se i heroji, pa i njihovi spomenici. Zanimljiva je priča o sudbini jednog skromnog kamenog spomenika kralju Petru Prvom Oslobodiocu , koji je podignut 1928. godine u selu Grab na Zupcima kod Trebinja.

Postojala je tada u Grabu žandarmerijska stanica, a sedmorica žandarma inicirala su podizanje spomen-obeležja kralju. Svi su se odrekli jedne mesečne plate kako bi nameru i ostvarili, pa je pred karaulom iz jednog komada kamena napravljen spomenik sa uklesanim grbom Kraljevine Jugoslavije i imenima sedam žandarma.

Sa početkom Drugog svetskog rata i uspostavom NDH na ovim prostorima, žandarmerijsku stanicu preuzimaju ustaše 1941. godine i odmah ruše spomenik . Kasnije, područje Zubaca preuzimaju četnici, obnavljaju srušeni spomenik i vraćaju ga na staro mesto. Ne zadugo. Odmah po završetku rata i uspostavljanju socijalističke Jugoslavije, komunisti spomenik ponovo uklanjaju i čak ga zakopavaju u zemlju, gde je ostao duže od pola veka.

Pre desetak godina, jedan od meštana, kopajući temelje za kuću na svom imanju, nalazi zakopano spomen-obeležje. Tadašnji predsednik opštine Trebinje, inače rođeni Zupčanin, Božidar Vučurević, zauzeo se da spomenik treći put bude obnovljen, i sada, treći put „zakrpljen” i uspravljen stoji u selu Grab, odmah uz magistralni put Trebinje–Herceg Novi. Žandarmerijska karaula ispred koje je prvobitno stajao odavno više ne postoji.

– Ovo nije spomenik nego spomenici. To jeste spomenik kralju Petru Oslobodiocu, ali i spomenik mnogo krupnijim stvarima, našim zabludama da možemo zajedno. Kada pogledate imena žandarma na spomeniku, videćete da tu ima i Srba, i Muslimana i Hrvata. Svi su se odrekli zarade da naprave spomenik kralju. To znači da je te 1928. godine tolerancija bila mnogo veća nego danas 2009. godine – govori Vučurević .

Ovakve ili slične priče verovatno da postoje širom brdovitog Balkana, kao svedočanstva o nama, o vremenu i mestu u kojem živimo.