Tender i za opštinske pare u bankama

U opštoj besparici, svako gleda da se domogne „dinara više”, ili bar da onaj dinar koji ima „okrene dva puta”. Tako i opštine gledaju da višak para, mimo onog koji obavezno drže u Trezoru, „oplode” tako što će ga dati u banku koja nudi veću kamatu. Da li to uvek rade po Zakonu o javnom dugu tako što raspišu tender, ili pogodbom „u četiri oka” (što je prilika za korupciju), time se malo ko sada ozbiljno bavi, mada postoje najave da će se i ta oblast u budućnosti bolje rešiti.

– Teško je kontrolisati svaku od 141 lokalne samouprave u Srbiji. Za godišnju kontrolu trebalo bi angažovati znatno više inspektora. Ali, šta god da se uradi i promeni sa parama mora da postoji kontrola budžetske inspekcije i državne revizije, kaže Slobodan Ilić, državni sekretar Ministarstva finansija.

Ilić najavljuje pravilnik o kreditnim uslugama u okviru Zakona o javnim nabavkama koji će precizirati proceduru, ali to opet ne garantuje da neće biti zloupotreba.

Ukoliko dođe do kršenja procedure, prva instanca je da se banke žale Komisiji za zaštitu prava ponuđača. Čak i da to ne učine, budžetska inspekcija i državna revizija proveravaju da li je bilo zloupotreba, nadležnih takođe za kontrolu opštinskih depozita na bankarskim računima.

Polaganje depozita, kao i krediti, podležu Zakonu o javnim nabavkama. Opštine su dužne da objave oglas ili direktno zatraže ponudu od više ponuđača i komisijski odaberu jednu ili više najpovoljnijih.

I pojedini bankari uviđaju da zakoni opštinarima ostavljaju dovoljno prostora da nedomaćinski gazduju sa opštinskim parama. Zoran Petrović, zamenik predsednika Izvršnog odbora Rajfajzen banke, smatra da bi bilo dobro da se deponovanje sredstava, kako opština tako i javnih preduzeća, reši na sistemski način. I to kako u pogledu odabira banaka tako i u tenderske procedure.

– Pošto je reč specifičnoj vrsti robe koja dobija na vrednosti sa protokom vremena, procedure moraju da budu tako uređene da omoguće efikasno upravljanje novcem. Sada imamo situaciju u kojoj zbog nedostatka jasnih procedura vladaju nekakvi „netransparentni” kriterijumi koji izazivaju sumnju u postojanje korupcije, a što za krajnji rezultat ima manju zaradu po osnovu ukamaćenja novca. Manje novca od kamate utiče i na kvalitet servisa koji samouprava može da pruži građanima kao i na nižu zaradu za državu po osnovu dividende u javnim preduzećima. Za banke je bilo koji izvor bitan, pa i depoziti opština – kaže Petrović i dodaje da ovu banku manji broj lokalnih samouprava redovno poziva na tendere, a depozite dobijaju u zavisnosti od konkurentnosti ponuđenih uslova na tenderima.

Bojan Vračević, zamenik direktora Sektora poslova s pravnim licima Erste banke, tvrdi da je među bankama jaka konkurencija i da je držanje opštinskih para transparentno. Ta banka sarađuje sa nekoliko opština, najviše u Vojvodini, kao i sa gradskim i pokrajinskim vlastima i drži blizu četiri odsto depozita. Za opštine je, kaže Vračević, glavni kriterijum kamata na depozit, odnosno njen ukupan iznos.

Ni u jednoj banci nisu spremni da odgovore pod kojim uslovima se drže opštinske pare, osim podatka da je to na kraće rokove, od 30 do 90 dana.

– Uslovi pod kojima se deponuje novac su pitanje poverljivog odnosa između banke i klijenta, a kriterijume pod kojima se opštine odlučuju gde će držati depozite određuju lokalne samouprave i državni organi – kažu u Alfa banci, čiji su klijenti opštine iz cele Srbije.

Bojan Kordić, izvršni direktor u Komercijalnoj banci, kaže da opštine najčešće biraju banke na osnovu najviše kamate koje su za oročena sredstva dostizale i 25 odsto godišnje, ali mogu da budu važni i drugi kriterijumi, kao što je broj klijenata iz te opštine. Upitan da li bi opštine trebalo da drže pare pre svega u domaćim bankama, odgovara da Komercijalnoj ne treba povlašćen položaj, ali da učestvuje na svim tenderima jer je bitan svaki dinar.

Predstavnici Banke Inteza ističu da posluju sa više od 100 lokalnih samouprava u Srbiji u čijem ukupnom zaduženju učestvuju sa preko 50 odsto. „Kredite im odobrava iz sopstvenih sredstava i iz linija Razvojne banke Saveta Evrope, EIB i Nemačke razvojne banke.

Opštinari negiraju da postoje bilo kakve zloupotrebe. Banku u kojoj će držati višak depozita, lokalne samouprave biraju po principu prikupljanja ponuda, a visina kamate za njih je uglavnom odlučujući faktor. Ali ne i presudan. Nenad Milenković, predsednik opštine Novi Beograd, kaže da tu treba biti obazriv, jer obično banke koje imaju problem likvidnosti klijente pokušavaju da privuku visokim kamatama.

– Njih čak treba izbegavati. Najčešće prikupljamo ponude od pet-šest banaka. Reper nam je NBS, odnosno njena lista likvidnosti banaka. Trudimo se da prikupimo što više informacija i biramo one koje nude mogućnost noćnog oročavanja. To nam daje mogućnost da popodne položimo novac i sutradan ga podignemo i zaradimo na kamati – kaže Milenković i dodaje da se tenderi ne raspisuju jer ih ne propisuje Zakon o lokalnim samoupravama.

Opština Apatin na pola godine upućuje poziv bankama. Tako su od prošlogodišnje štednje u Vojvođanskoj i Agrobanci zaradili deset miliona dinara, a ove godine, kaže Živorad Smiljanić, predsednik opštine, nemaju ni za kiselu vodu, a kamoli za štednju.

Ni opština Inđija nema novca da ga drži u bankama. Njihova poslovna politika je, kaže Gordana Tišma zadužena za finansije, da sav novac koji imaju investiraju. Ova opština je od prošlogodišnjih deponovanih 3,5 miliona dinara kod Vojvođanske banke, od kamate zaradila 400.000 dinara. Naša sagovornica kaže da su ponude banaka veoma slične i da pri izboru nema neke naročite filozofije. Ona napominje da lokalne samouprave od novca deponovanog u Trezoru imaju kamatu 2,5 odsto koju Narodna banka redovno isplaćuje.

B. Dumić - M. Avakumović

----------------------------------------------

Budžetska inspekcija: nema prekršaja

Kod jednog broja kontrolisanih opština 2008. godine uočene su nepravilnosti vezane za javne nabavke. Konkretni prekršaji iz domena deponovanja slobodnih sredstava opština nisu uočeni – odgovorili su iz Ministarstva finansija na pitanje da li je kontrolisalo kako opštine biraju banke i da li je bilo zloupotreba.

Budžetska inspekcija, kako objašnjavaju, kontroliše zakonitost korišćenja sredstava budžetskih korisnika, a opštine su direktni korisnici. Slobodna sredstva opštine mogu deponovati kod NBS ili banaka na osnovu svojih odluka u skladu sa Zakonom, o javnim nabavkama. Inspekcija kontroliše i nabavke opština.