Od skitnice do diktatora

Na današnji dan navršava se tri decenije od smrti jednog od najznačajnijih filmskih autora, glumca i reditelja Čarlija Čaplina. Večiti mali skitnica, kako su ga novinari često u šali nazivali, bio je i ostaće ikona filmske umetnosti. Čaplin je prepoznatljiv simbol prvog veka filma, pre svega po brkovima, velikim cipelama, vrećastim pantalonama, polucilindru i štapu, ali i umetnik čiji se filmovi još uvek izučavaju na mnogim svetskim filmskim školama.
Čaplin je rođen 16. aprila 1889. godine u Londonu. Posle porodične tragedije – majka mu je doživela nervni slom, a otac poginuo, Čarli je postao beskućnik. Kratko je boravio u domu za nezbrinutu decu i ubrzo postao član dečje muzičko-pozorišne trupe u kojoj je imao nekoliko sporednih uloga.

Prvu filmsku ponudu dobio je 1913. godine kada je postao član ansambla Meka Seneta. Prvi film "Žrtvovanje" snimio je 1914. godine tokom koje je igrao u 35 filmova. Tokom 1915. godine snimio je dvadesetak kratkih filmova koje je i režirao; među njima i "Skitnicu" sa, danas već kultnim, likom skitnice. Kroz nove dosetke i maštovite obrte, ovaj lik postao je zaštitni znak Čaplina, glumca, scenariste, reditelja, producenta, a kasnije i kompozitora.

Vremenom, njegov urođeni dar za zapažanje, smisao za temeljnu analizu okruženja i talenat za imitaciju omogućili su mu veliki uspeh.

Čaplin je lako zapazio šta je publici potrebno da bi uživala – simpatija dostojna "malog čoveka", siromašan ali inteligentan, ponosit pripadnik klase siromašnih koji sa lukavošću nadmudruje bogate i moćne. Njegov junak je uvek imao naklonost ženskih likova, bio je siromašan ali ne "odrpanac", kako su pisali novinari, skroman ali ne bez dostojanstva.

"U ljudskoj prirodi su presudna dva elementa: jedan je radost koju publika oseća kada gleda bogatstvo i raskoš u nevolji, a drugi težnja publike da oseća isto što i glumac", objašnjavao je Čaplin.
Početkom 1920. godine sa prijateljima, legendama nemog filma Meri Pikford i Daglasom Ferbanksom, Čaplin je osnovao filmski studio "Junajted artists" u okviru kojeg je realizovao svoje filmove. Publiku širom sveta rasplakao je filmom "Mališan", a najpoznatiji film iz tog perioda je "Potera za zlatom" u kojem je tumačio lik usamljenog, tragikomičnog tragača za srećom.

Prema zvučnom filmu Čaplin se ophodio na sebi svojstven način. U početku ga je ignorisao, ali mu se ipak prilagodio i snimio film "Cirkus" 1928. godine za koji je dobio specijalno priznanje Američke akademije za film. Tokom tridesetih godina prošlog veka veliki uspeh postigao je i filmom "Zlatna groznica".

Njegovi kasniji filmovi neophodna su građa koja se i danas izučava: sentimentalni i misaoni film "Moderna vremena" i "Veliki diktator", kojim je Čaplin izazivao polemike među teoretičarima – da li je to političko-ideološki pamflet, umetničko delo ili i jedno i drugo?

Zbog sumnji da je bio simpatizer komunista, često je bio proganjan. Umoran od političkih kontroverzi i afera, Ameriku je napustio 1952. godine u vreme hladnoratovskih čistki intelektualaca koje je sprovodio senator Makartni. Prihvatila ga je Švajcarska gde je živeo do smrti, a pre četiri godine, tamošnje vlasti su mu u Veveju, na obali Lemanskog jezera, posvetile muzej. U SAD se vratio 1972. godine, ali samo da bi primio počasnog "Oskara" Američke filmske akademije. Tada je doživeo petnaestominutne ovacije.

Čarli Čaplin je imao četiri braka i 11 dece. Pored filmova, njegov život su obeležile optužbe za komunizam i desni radikalizam, lolitizam, ljubavne afere i razvodi. Njegove supruge su bile po 30 i više godina mlađe od njega, zbog čega je bio kritikovan u javnosti.