Saga o antiheroju

"Američki gangster" vrhunskog rediteljskog zanatlije Ridlija Skota film je epskog trajanja (157 minuta), doduše, za sat duži od mogućih uzora u krimi-klasicima iz tridesetih i četrdesetih godina 20. veka sa potpisima, recimo, Dejvida Lina i Majkla Kertisa, ali i kraći od Kopolinog "Kuma", De Palminog "Lica sa ožiljkom", Skorsezeovog "Kazina" i "Dvostruke igre" ili Leoneovog "Bilo jednom u Americi", čijem korpusu evidentno pripada.

Sa "linovskim" osećajem za epiku i "kertisovskim" smislom za poštovanje žanra, Ridliju Skotu je pošlo za rukom da s lakoćom iznedri moćan gangsterski film autentične atmosfere koji se mirne duše može pridružiti navedenim naslovima. "Američki gangster" poput mnogih drugih sličnih filmova iz bogate istorije pokretnih slika u SAD, prikazuje kriminal kao jedan od mogućih američkih načina preduzetništva. Američki san najbrže je ostvarivan kroz organizovani kriminal, u početku Italijana, Iraca i Jevreja koji su u Ameriku stizali početkom 20. veka, a nešto kasnije i Kubanaca koji su takođe stvarali svoja mala kriminalno-poslovna carstva.

Skotov film je koncipiran kao konačni gangsterski film, saga o njujorškom antiheroju, o usponu i padu autentičnog američkog preduzetnika. Od mnogih prethodnih, na sličnu temu ima i dodatnu prednost, oličenu u činjenici da je reč o istinitoj priči i stvarnim (još uvek živim) ličnostima i događajima u svetlu spoznaje da istorija kriminala u SAD beleži i postojanje Afroamerikanaca među vrhunskim krimi-bosovima.

A šarmantni i vispreni Frenk Lukas, harlemski narkobos s kraja šezdesetih i početka sedamdesetih godina, u vreme Niksonove vladavine i vijetnamskog rata, svakako je bio jedan od njih. Mnogi tvrde - najuspešniji i najoriginalniji ikad. Jer, Lukas je po svemu više ličio na belog poslovnog čoveka iz Vol strita nego na crnog mafijaša iz Harlema. Nekadašnji vozač i telohranitelj moćnog "Bampija" Džonsona, posle šefove smrti sproveo je u praksu ekonomske imperative svog prethodnika. Njegova "poslovna ekspanzija" je dovela do toga da su i najmoćnije italijanske mafijaške porodice postale njegovi službenici. Jer, Lukas se popeo na vrh tako što je u poslovima sa heroinom izbacio sve posrednike, organizovao direktnu kupovinu sa plantaža u Vijetnamu i transport u metalnim kovčezima sa telima poginulih američkih vojnika (!). Lično je brinuo o svom "proizvodu", roba je na tržište stizala gotovo posve čista a po znatno nižoj ceni. Diskretni i za mnoge "nevidljivi" harlemski gangster sa protestantskim poslovnim imidžom a italokatoličkom organizacijom rada, napravio je bum usvojivši i strategiju brendiranja proizvoda. Svoj proizvod u dizajniranim paketićima brendirao je kao "Blue Magic" (Plava magija) i striktno vodio računa o "garanciji kvaliteta"...

Radnja Skotovog filma se smisleno i uravnoteženo "vrti" oko dva glavna junaka na suprotnim stranama zakona - heroja i antiheroja. Jedan je Frenk Lukas (Denzel Vašington), a drugi je Riči Roberts (Rasel Krou), okoreli i nepotkupljivi policajac koji igra po sopstvenim pravilima uz poznavanje zakona ulice. Iako na suprotnim stranama zakona, Roberts i Lukas imaju nešto zajedničko, čast i ponos koje prenose na svoje poslove. Ridli Skot pedantno isprepletava njihove sudbine, usput odašiljući kritičke žaoke na račun političkog, vojnog i policijskog establišmenta Niksonove ere u kojoj je cvetala korupcija. Dobro tempirano dovodi do sukoba iz kojeg samo jedan od junaka izlazi kao pobednik.

Denzel Vašington kao mafijaš i Rasel Krou kao beskompromisni detektiv u borbi protiv narkotika (igra još stotinak glumaca), čine snažnu osovinu Skotovog ne preterano originalnog epskog dela, ali zato čvrsto postavljenog amalgama gotovo svih gangsterskih filmova o usponu i padu mafijaškog bosa. Preporuka za gledanje.