Zajednički poslovi opština i privatnika

Beogradsko javno preduzeće „ Gradske pijace” najavljuje da će dve prestoničke otvorene tržnice „Kalenić” i „Bajloni” renovirati po modelu privatno-javnog partnerstva. Taj model izabran je posle izvođenja računice da bi finansiranjem iz sopstvenih prihoda, „Gradskim pijacama” za taj posao bilo potrebno – 150 godina. Ideja projekta je da privatni preduzetnik o svom trošku izgradi infrastrukturu i podzemne garaže i da zato dobije pravo ubiranja prihoda od naplate parkiranja dogovoreni broj godina.

U vreme kada mnogi opštinski budžeti jedva pokrivaju tekuće troškove, lokalne samouprave u privatnom kapitalu vide slamku spasa za poboljšanje infrastrukture i usluga građanima. Do sada su na to bile primorane uglavnom manje i nerazvijene opštine, koje su neprofitabilne komunalne poslove poveravale privatnim firmama.

Domaće zakonodavstvo ne sprečava javno-privatno partnerstvo, ali nedostatak razrađenih procedura i mehanizama kontrole ostavlja prostora za moguće greške. Zato su mnoge opštine koje bi tim putem želele da sagrade sportske centre, tehnološke parkove, socijalne stanove ili pruže građanima kvalitetnije usluge i servise prilično obazrive prema toj vrsti investiranja.

Suština javno-privatnog partnerstva jeste u tome da gradovi i lokalne zajednice ulažu placeve, a privatni preduzetnik preuzima komercijalni rizik i svojim novcem gradi određeni objekat, koristi ga ili njime upravlja određeno vreme, a potom ga preda gradu.

U Srbiji su do sada privatnim partnerima poveravani upravljanje otpadom i izgradnja regionalnih deponija, jer takve investicije traže velika ulaganja, a ne donose ogroman profit. Ipak gradovi koji su to učinili – Leskovac, Kikinda, Kovačica, Smederevska Palanka, Kanjiža, Žagubica – ne dele najbolja iskustva.

Kako kaže Radmila Vladisavljević, konsultant za javno-privatna partnerstva „Palgo centra”, kvalitet usluga je podignut na najviši nivo. Privatni partneri su zadovoljni i drže relativno nisku cenu, ali će se prema njenom mišljenju vremenom to verovatno promeniti.  

– Zbog nepostojanja jedinstvenog zakona i nestručnog kadra opštine, u pojedinim slučajevima prave se propusti prilikom sprovođenja tenderskih procedura, koje se kasnije prenose na ugovore. Uglavnom prolaze uslovi koje je ponudio privatni partner – kaže Vladisavljevićeva.

Tako je u Kikindi lokalna samouprava najpre poverila sakupljanje i deponovanje otpada privatnoj kompaniji, da bi nakon toga tražila aneks u kome će biti definisane obaveze investitora.

Nedostatak procedura, objašnjava Ljiljana Brdarević, stručnjak za javne finansije USAID-ovog Urban instituta, omogućava opštinama da zaključuju ugovore bez sopstvene finansijske analize, oslanjajući se na studiju opravdanosti privatnog partnera.

– Ako privatni partner građanima isporučuje isti nivo usluga kao i ranije, cena mora biti niža. Ukoliko je kvalitet viši, ona može biti ista kao ranije ili malo viša. Privatni partner mora da preuzme komercijalni rizik da će građani u istom obimu koristiti usluge i želeti da ih plate. Finansijska analiza treba da utvrdi koliki su troškovi poslovanja i na bazi toga da se formira cena, ali i da pokaže koliko košta neka investicija ili usluga kada je opština sama finansira, a koliko kada to radi privatni partner. Bez nje opština dolazi u situaciju da subvencioniše cenu usluga, umesto da vodi igru i diktira šta želi – kaže Brdarevićeva.

Ipak, prerađivača otpada koji je u Leskovcu preuzeo deponiju delom plaćaju građani, a delom opština. Lokalna samouprava, upozorava naša sagovornica, to nikako ne sme da radi.

Ključni problem, prema njenim rečima, jeste taj što ne postoji monitoring, niti propisana procedura koja bi naterala opštine da odaberu najadekvatniji model privatno-javnog partnerstva. Jedan od uslova za masovniju primenu tog načina finansiranja jeste vraćanje imovine opštinama i gradovima, kako bi samostalno mogli da ulaze u ta partnerstva. Osnivanje zajedničkih preduzeća, napominje Brdarevićeva, nije preporučljivo jer kada zajedničko preduzeće napravi gubitak, on se pokriva kapitalom u kome se nalazi i državna imovina. Isto tako, brže investiranje privatnog partnera nosi opasnost promene vlasničkog udela i privatizacije na mala vrata.

Sagovornici „Politike” slažu se da bi jednim zakonom trebalo objediniti nekoliko zakona koji regulišu tu oblast i osnovati državnu agenciju. Ona bi (kao što je to urađeno u Hrvatskoj) pratila sve korake javno-privatnog partnerstva – od izbora privatne firme, poštivanja ugovora do kvaliteta usluge koju dobijaju građani.