Beskompromisni, angažovani, delikatni...

Filmski festival Manhajm – Hajdelberg (koji se održava u oba susedna nemačka grada), po svom konceptu afirmisanja novih autorskih imena i ostvarenja svetske kinematografije profiliše se kao značajan događaj u porodici festivala Starog kontinenta.

Sa njega su ponikla imena poput Fasbindera, Vendersa, Larsa fon Trira, Atoma Egojana. Glavni program ovogodišnjeg 58. festivala koji je upravo završen, tematski je bio orijentisan uglavnom ka graničnim stanjima protagonista koji su ili na društvenoj margini ili pak na pragu novog poglavlja života u emigraciji, bilo da filmovi dolaze iz Latinske Amerike, Kanade, Velike Britanije, Španije, iz Irana ili pak Mađarske. Ono što povezuje veliku većinu ostvarenja jeste narativizacija pokušaja prevazilaženja zadatih sudbinskih okolnosti i buđenje vere da je to moguće. Protagonisti su okovani nametnutim sudbinskim kontekstom, gotovo naturalističkim miljeom, ili su pak davno u mladosti počinili neki prestup, neku grešku koja je odredila njihovu dalju sudbinu. Dakle, sudbina i vera su lajtmotivi filmova mnogih mladih autora na ovom festivalu.

Film Životinjsko srce švajcarske debitantkinje Severin Kornamiza, dobitnice nagrade udruženja filmskih kritičara FIPRESCI, kao i nagrade ekumenskog žirija i nagrade special mention glavnog žirija, donosi posve drugačiju percepciju zemlje čokoladi, sireva i satova. U snažnoj ruralnoj melodrami smeštenoj na jednu izolovanu farmu u alpskim brdima, planinski pejzaži nisu slika idile i harmonije, već su naprotiv preteći, puni kobi i slutnje.

Bračni par četrdesetogodišnjaka, rutina bavljenja oko krava i koza, sveden je samo na retki mehanički seksualni odnos koji zadovoljava jedino supruga, Pola. No ono što je sjajan narativni dar kako rediteljke tako i glavnog glumca je to da isprva gledalac saoseća sa ženom kao žrtvom da bi postepeno saosećao sa muškarcem, jednom opustošenom, emotivno osakaćenom kreaturom, koji će načiniti nadljudski napor da od bestijalnog postane human. Prisustvo novog aktera, sezonskog radnika, Španca, poljuljaće tu zlokobnu ravnotežu, ne u smislu manage a trois već u svojstvu katalizatora. U okolnostima koje izgledaju kao nepromenljive i sudbinske, pitanje vere je ključno – žena ima vere, čak iako je gnevna, i ostaviće prostora za oprost. Pitanje vere nije religijsko već antropološko, dakle pitanje koliko je čovek spreman da transcendira nametnute granice. Još jedan kvalitet ostvarenja Životinjsko srce je vešto autorsko operisanje binarnim opozicijama – muško-ženskim arhetipovima, bestijalnom i humanom, nasilnom i isceljujućem, gnevom i oprostom. Severin Kornamiza zasigurno je ime koje će predstavljati važan rukopis evropske i svetske mlade autorske kinematografije.

Zlatni pištolj argentinskog autora Eduarda Pinta, inspirisan estetikom Rođenih ubica Olivera Stouna (džamp katovi i naracija razlomljena flešbekovima i oniričkim scenama) u tretmanu kriminogenog miljea jedne favele u Buenos Ajresu naslanja se na opus Martina Skorsiza. Ova priča prati dva dana života mladića Pancete koji ilegalno proizvodi improvizovano oružje i koji se, nakon što se zamerio lokalnom bosu, upućuje na ritualno putovanje rekom, sa devojkom. Snažni kontrapunkt skučenih eksterijera favele i eksterijera na obali reke u gustoj šumi koja sugeriše raj, utopijski Eldorado i vanvremenost, daje filmu Zlatni pištolj jedan potpuno drugačiji kvalitet u odnosu na kliše gangsterskog filma u latino getima. Dva nivoa sudbine sudaraju se u ovom ostvarenju – prvi je dnevni horoskop glavnog junaka, koji će on ponavljati kao mantru, a drugi je porodična istorija i sudbina u naturalističkim okvirima. I ovde je vera ta koja protagonistu vodi na jedno inicijacijsko putovanje, sa neizvesnim ishodom.

Škotski film Slučajni susret reditelja Dejva Korleta, ostavlja sličan otvoren kraj u svom narativu. U pitanju je glazgovska naturalistička priča na tragu opusa Kena Louča, o sudbinama dvoje mladih ljudi, s početka gubitnika – Kejla je pesnikinja koja gubi dete spontanim pobačajem, gubi i posao kelnerice i iznajmljeni stan, ali održava je vera da je sve na svetu povezano. Sa druge strane je životna priča mladog radnika u fabrici, Džoa, sitnog dilera droge, takođe čoveka sa socijalne margine, kojem umire otac. U ovom neobično poetičnom filmu, dve naizgled nezavisne priče prepliću se u obliku Jungovog pojma sinhroniciteta – događaji koincidiraju ne stoga što su u kauzalnoj vezi, već ih povezuje izvestan smisao i svrha.

(/slika2)Sestra. Bokser. Dečak,  kanadskog autora jamajkanskog porekla, Čarlsa Ofisera, najbolji je film po mišljenju publike – priča smeštena u savremeni Toronto prati nekoliko poslednjih nedelja u životu mlade medicinske sestre, samohrane majke dvanaestogodišnjeg dečaka, koja boluje od fatalnog oblika anemije, i koja započinje kratkotrajnu ljubavnu vezu sa usamljenim bokserom. Reditelj minuciozno prati vizure sva tri junaka, mladu ženu, dečaka, i boksera, snažni melodramski naboj boji ovu priču punu nostalgije za rodnom Jamajkom, ljubavi, empatije i konačno vere. Lik boksera umnogome naslanja na lik kojeg tumači Forest Vitaker u Džarmuševom ostvarenju Put samuraja. Dvanaestogodišnji dečak takođe je kompleksni lik, zaljubljen u magiju, muziku, zatvoren u snoliki svet, bezgranično posvećen majci koja na koncu umire. U rediteljskom postupku primetna je prava nijansa koja nikada ne prelazi u patetični tretman sudbine protagonista. Pored zaista sjajne upotrebe muzike (uglavnom soula i hip-hopa, i to sa vinil ploča) kao dramaturškog elementa u naraciji, autor Čarls Ofiser koristi i snažnu vizuelnu punktuaciju bojeći majčin i sinovljev svet žutim i crvenim, a bokserov melanholičnim plavim koloritom.

Budući da nemamo mnogo prilike da se upoznamo sa kinematografijom Nikaragve, film autorke francuskog porekla, Florans Žoži, Juma, predstavlja pravo otkriće koje je zanimljivo posmatrati kao latino referencu na Istvudovu Devojku od milion dolara – devojka Juma, mlada bokserka amaterka iz miljea niže klase Managve, snažan ženski lik, istovremeno i ranjiv i buntovan, saosećajan i samopouzdan, snagom volje i verom u mogućnost prevazilaženja nametnute granice, otvara novo poglavlje svog života i života svojih sestara i brata.

Na kraju, pomenimo još jedno ostvarenje koje je tematski i žanrovski apartno u odnosu na prethodne – junake filma Bez naslova američkog reditelja Džonatana Parkera, dobitnika specijalne nagrade glavnog žirija, jedine čiste komedije u takmičarskom programu. To je ironijski i parodijski pomerena storija o njujorškom serklu eksperimentalnih muzičara, konceptualnih umetnika, ambicioznih galerista, art teoretičara, i prebogatih kolekcionara koji kontempliraju na teme robne i estetske vrednosti umetničkog dela. Ova duhovita i sofisticirana komedija, klasične filmske dramaturgije o neklasičnoj i nekonvencionalnoj savremenoj umetnosti, sa preciznim likovima koji evoluiraju, čini sjajan kontrapunkt brojnijem korpusu angažovanih filmova ovogodišnjeg 58. filmskog festivala Manhajm–Hajdelberg. Iako je pobednik ovog festivala po odluci glavnog žirija bio finski film Pisma ocu Jakobu – duo-drama povišenog patosa, jedna bleda posveta bergmanovskom psihološkom poniranju u stanja protagonista, prilično konvencionalno vođena priča o slepom ostarelom svešteniku kojem u čitanju pisama od vernika pomaže bivša robijašica – pravi pobednici su, čini se, pored hrabre Švajcarkinje, predstavnici španskih i latinoameričkih kinematografija, prilično beskompromisne autorske nade.