Krunska godina obnove Lazarice

Kruševac – U dvorskoj crkvi Lazarici, koju je knez Lazar podigao u svom prestonom utvrđenju između 1377. i 1380. i posvetio prvomučeniku Stefanu, zaštitniku loze Nemanjića, poslednje dve godine trajala je velika obnova, a tokom 2010. biće obavljeno živopisanje unutrašnjosti.

U crkvi Lazarici, arhitektonskom biseru Moravske škole, pričestila se srpska vojska uoči Kosovskog boja 1389. godine, a o njenoj lepoti svedočio je još Konstantin Filozof u „Žitiju despota Stefana Lazarevića”:

„Veliki i slavni Lazar, u svom životu sazda tvrde gradove, sazda i zvani Kruševac, u kome podiže najkrasniju crkvu velikome prvomučeniku arhiđakonu Stefanu...”

Lazarica ima status spomenika kulture od izuzetnog značaja. Zato su u velikoj obnovi, uz blagoslov episkopa niškog Irineja, angažovani Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, Narodni muzej u Kruševcu i Direkcija za urbanizam i izgradnju.

– Tokom 2009. belovodskim kamenom peščarom popločana je staza odglavne kapije do platoa, kao i sam plato ispred crkve, pa trotoar i dve pristupne staze iz pravca Miličine i Strahinjićeve ulice, površine oko 800 kvadratnih metara. Postavljeno je i novo osvetljenje, promenjen je pod u crkvi, ugrađena termozaštita i hidrozaštita i podno grejanje, zamenjene su elektroinstalacije, postavljen video nadzor, alarmni uređaji i ozvučenje. Za sve pobrojano imali smo podršku i finansijsku pomoć Ministarstva za kulturu, grada Kruševca, kao i pojedinaca priložnika – kaže za naš list starešina crkve Lazarice, protojerej stavrofor Dragi Veškovac, dodajući da je tokom dvogodišnje obnove podignuta i crkvena kuća, sa malim amfiteatrom, a u porti je postavljena crkvena prodavnica i palionica sveća.

– U ovoj godini predstoji freskopisanje, što bi trebalo da predstavlja krunu ovog obnoviteljskog pregnuća. Obratićemo se Republičkom zavodu za zaštitu spomenika kulture i nadležnoj komisiji tog zavoda, kako bi naši planovi dobili saglasnost struke – objašnjava protojerej stavrofor Dragi Veškovac.

Freskopisanje Lazarice je tema koja je tokom poslednja dva veka nekoliko puta bila u žiži pažnje. Turci su se, po ulasku u Kruševac, 1455. godine, nastanili u tvrđavi, pa su netragom nestali živopisi iz vremena kneza Lazara. Istoričari navode da je prvi kratkotrajni preporod nastao u vreme austrijsko-turskog rata (1788–1791), kada je Kruševac dospeo pod austrijsku vlast. U istorijskim izvorima navodi se da je u to vreme živopisanje obavio Andra Andrejević sa pomoćnicima. Međutim, Kruševac su već 1791. godine ponovo osvojili Turci. Po oslobođenju 1839. godine oživeli su i planovi za obnovu Lazarice, koja je i usledila 1844. godine. Nažalost, obnovi nisu prethodile temeljne pripreme, pa su živopisane fasade premalterisane i prekrečene, uz neznatno oslikavanje zidova. Srećom, urađeni su drugi, kapitalni poduhvati, kao što je postavljanje raskošnog ikonostasa, koji je sačuvan do danas, s tim što su 1989. obavljeni konzervatorski radovi.

U vreme podizanja Spomenika kosovskim junacima, 1904. godine, pod rukovodstvom arhitekte Pere J. Popovića, započela je velika restauracija, tokom koje su odstranjene freske iz 1843. godine. Obijen je i malter da bi se otkrio stari živopis, ali su značajniji ostaci fresaka pronađeni samo u otvorima priprate i zapadnog ulaza.