Ispitivanje savesti

Od našeg specijalnog izveštača

VENECIJA – LIDO – Istinite ličnosti i istiniti događaji iz dalje ili bliže prošlosti, kroz koje se uzročno-posledično reflektuje sadašnjost, najčešće su teme američkih filmova koji ove godine dominiraju na Venecijanskom festivalu. On je tako postao poprište liberalnih američkih autora koji svojim filmovima pokušavaju da probude svest i savest američke nacije, poručujući ostatku sveta da SAD nisu oličene samo u potezima vrhuške već da ima i onih koji misle i deluju drugačije.

I ma koliko ovo američko samoispitivanje delovalo privlačno, pogotovo što je oličeno u filmovima većinom rađenih u duhu američkog crnog talasa 70-ih, sa potpisima proslavljenih reditelja i uz učešće trenutno najslavnijih glumačkih zvezda, uzalud je. Na Lidu se pojavio jedan Francuz, majstor evropskog filma, i svojim malim remek-delom "pojeo" je sve prethodno viđeno. Reč je o legendarnom francuskom reditelju, veteranu Alenu Reneu, čiji je film "Privatni strahovi na javnim mestima" oduševio publiku a kritičare ostavio u uverenju da je ovogodišnji kandidat za "Zlatnog lava" već pronađen.

Neopterećen tehnologijom

Reneov film je zapravo ekranizacija istoimenog pozorišnog komada Alana Ajkbourna iz 1972. o unutrašnjim pitanjima sreće, poimanju vernosti i potrebi da se ne ostane sam i usamljen. Ono što je u njemu privlačno je način na koji je Rene transponovao pravila i postupke teatra u film rasnog izraza, koristeći samo esencijalnu prirodu kamere jednostavnog, a efektnog pokreta, neuobičajene uglove snimanja, bez zumiranja i bez straha od melodramskih efekata. Neopterećen tehnologijom, ovo je delo visoke filmske kulture i senzibiliteta, vrhunski sročena lekcija iz života, o krhkim osećanjima, prolasku vremena i sukobu generacija.

No, da se vratimo onom zbog čega su oči najviše uprte u ovogodišnje festivalsko izdanje. Dakle svetskim premijerama potencijalnih kandidata za Oskara, jer to i jeste suština programa koji je ponudio Marko Miler. Možda je jedan o njih je i Oliver Ston sa filmom "Svetski trgovinski centar", spektakl sveden na običnu, ljudsku meru, izmaknut od politizacije i ispričan kroz istinitu priču dva preživela spasioca iz srušenih njujorških kula 11. septembra 2001. O likovima dva postradala policajca se ne saznaje ništa novo od trenutka kada ih gledalac prvi put vidi na početku filma. Kadrovi izvan ruševina deluju fascinantno dokumentarno, bez viška herojstva ili patriotizma, scene u zabrinutim porodicama više su u funkciji nabijanja minutaže filma.

Šta bi bilo ...

Iako je patetika jedno od glavnih odličja filma "Bobi" američkog glumca i reditelja Emilia Esteveza (sin Martina Šina i brat Čarlija Šina), on u celini ipak ostavlja bolji utisak. Moguće i zbog toga što je u njemu angažovana čitava plejada holivudskih zvezda u potpuno drugačijem svetlu, u kolektivnom glumačkom aktu sa jasnim političkim stavom. Naime, film je priča o noći kada je u hotelu "Ambasador" nadomak izborne pobede, ubijen senator Robert F. Kenedi, brat ubijenog američkog predsednika Džona Kenedija, o ljudima iz hotela u kojima su, u svakom ponaosob, oličeni gorući društveni problemi nacije, koji su pre njegovog poslednjeg dana bili suočeni sa moralnim posrnućem društva i beznađem, ratom u Vijetnamu, rasnim, seksualnim i klasnim nepravdama. Sa Bobijevim ubistvom u svima njima kao da umire nada i otvara se jedno od najvećih pitanja "Šta bi bilo da nije..." u novijoj američkoj istoriji.  Kombinujući dokumentarni i televizijski materijal sa prenatrpanom igranom formom, pronašavši dovoljno prostora za glumce poput Entonija Hopkinsa, Demi Mur, Šeron Ston, Sidnija Poatjea, Vilijema Mejsija, Ilaje Vuda... Estevez je načinio solidno delo, jače u ideji i stavu nego u rediteljskoj izvedbi...

Sve to zajedno, u filmu "Kraljica" pomirio je britanski reditelj Stiven Frirs, načinivši zanimljivo delo o kraljici Elizabeti II u danima posle ubistva princeze Diane kada je britanskim dvorom zavladao muk i izostanak bilo kakvih reakcija. U ulozi kraljice je sjajna Helen Miren, a zbog onog što je ponudila ne bi se iznenadili ako bi je videli među nominovanima za Oskara.

Na kandidaturu može da računa i Daren Aranofski sa epskom futurističkom odisejom o čovekovoj hiljadugodišnjoj borbi da sačuva život voljene žene, filmom "Fontana" čija je radnja počinje u šesnaestom a nastavlja se u dvadeset i šestom veku. U otkrivanju misterija života kao glumci učestvuju Hju Džekmen i Rejčel Vejc, već prepoznatljiva želja Aranofskog za filmskim eksperimentom (potvrđena u njegovim prethodnim filmovima "Pi" i "Rekvijem za san") i fantazijom čiji se puni efekti postižu mikrofotografijom...

U predele budućnosti smešten je i film "Potomci", triler sa potpisom sada već kultnog meksičkog reditelja Alfonsa Kuarona, koji je podelio i publiku i kritičare na one koji su strogo protiv njegovog traktata o mogućnostima da haos i anarhija zavladaju svetom a ljudska rasa izgubi mogućnost reprodukcije, i na one koji su rekli svoje za u znak dopadanja.