Skok srpske nauke

Srbija u glavometu nastavlja da se uspinje, ako je to ikakva uteha ucveljenim ljubiteljima nogometa. Početkom godine „Politika” je prva i jedina obelodanila da je naša nauka, prema strogim merilima uglednog „Sajens voča” (ScienceWatch), svetska „zvezda u usponu” (Rising Stars).

Potpisani novinar, koji decenijama prati zbivanja u istraživanju, upozorio je u januaru da je možda na vidiku pad, i na svoje i vaše zadovoljstvo prevario se. U međuvremenu, u još jednom području naša zemlja je izbila na prvo mesto: prema najsvežijim podacima s kraja septembra, isprednjačila je u 11 naučnih disciplina (u januaru je vodila u deset).

Kao i u sportskom, i u umnom nadmetanju redosled se povremeno menja. Srbija je izgubila predvodništvo u biologiji i biohemiji, prepustivši ga Kamerunu, ali ga je preuzela u poljoprivrednim naukama – što je razumljivo ako se imaju u vidu pedološko-klimatske osobenosti i bogato istraživačko zaveštanje iz minulih decenija – i svemirskoj nauci (a to nije baš lako rastumačiti).

Srbija još jednom

Navešćemo, dakle, u kojim je to oblastima naša nadmašila ostale zemlje (prema obelodanjenom rasporedu): poljoprivredne nauke, hemija, klinička medicina, inženjerstvo, nauka o materijalima, matematika, neuronauke, farmakologija i toksikologija, fizika i svemirska nauka.

„Tomson-Rojters”, koji kroz sažete statističke izveštaje obznanjuje pregled ključnih kretanja u osnovnim naučnim istraživanjima u celom svetu, naglašava: „Još jednom Srbija je imenovana ’zvezdom u usponu’ na više polja”. Podsetimo da je pomenuta kompanija svojevremeno preuzela Institut za naučne informacije iz Filadelfije, najčuveniju međunarodnu ustanovu u scijentometriji (ocenjivanje naučnog doprinosa), koja je uvela razvrstavanje naučnika, časopisa i disciplina prema navođenju (citiranje).

Naša zemlja je u nekoliko navrata i lane izdvojena na stranicama besplatnih veb usluga (web servis) „Tomson-Rojtersa”. Procene koje ukazuju na ubrzan napredak srpskih istraživača i ustanova utemeljene su na bibliometrijskim podacima, prikupljanim za potrebe druge usluge istog ponuđača, nazvane „Suštinski naučni pokazatelji” (Essential Science Indicators), čije se korišćenje naplaćuje.

Prateći najnovije dvomesečne promene činjenica (svakog drugog se, naime, zanavljaju), „Sajens voč” je upravo objavio peti po redu u 2010. spisak naučnika, instituta, zemalja i časopisa koji su postigli najveći postotak u sveukupnom citiranju.

U godini za nama Srbija se više puta pojavila među državama prozvanim „zvezde u usponu” koje su ostvarile najveći procentualni porast citiranosti naučnih radova u deset oblasti istraživanja. Šestim u novembru zaokružiće se godina kojoj odbrojavamo dane.

Suštinski putokaz

U razmatranje se uzima 4.400 naučnih časopisa za sva istraživačka područja (svake godine najmanje 200 najcitiranijih), iz čega se izvlače zaključci koje to oblasti najviše napreduju, koja zemlje imaju najviše uticaja, ko su najcitiraniji pojedinci i najnavođeniji časopisi. Ukoliko želite da imate dublji uvid u istraživačku moć instituta, kompanija, izdanja i zemalja, možete pristupiti široj bazi podataka s više od 11.000 časopisa u „Suštinskim naučnim pokazateljima”.

Kako je to izgledalo proteklih meseci?

Srbija je tek u petom izveštaju skočila na prvo mesto u poljoprivrednim i svemirskoj nauci, a prepustila ga Kamerunu u biologiji i biohemiji, koje je u prethodna četiri pregleda čvrsto držala. U ostalim područjima (hemija, klinička medicina, računarske nauke, inženjerstvo, nauka o materijalima, matematika, neuronauke i fizika) nije ga nijednom izgubila, osim u farmakologiji i toksikologiji u martovskom ocenjivanju.

I same naučnike i državne zvaničnike valjalo bi osobito da raduje saznanje da je naša zemlja predvodnica u danas najbitnijim područjima za istraživanje i visoko obrazovanje – u fizici, hemiji, matematici, neuronaukama, nauci o materijalima, računarskim naukama, kliničkoj medicini, poljoprivrednim, farmakološko-toksikološkim naukama i inženjerstvu.

Zar to nije suštinski putokaz Ministarstvu za nauku i tehnološki razvoj?

Stanko Stojiljković