Pesma za oproštaj

Nije do sada bilo primera ovako superiornog i sveobuhvatnog bavljenja irskim problemom na filmu kao što je to slučaj sa novim delom britanskog reditelja Kena Louča. Ovogodišnjom "Zlatnom palmom" nagrađeni "Vetar koji njiše ječam", koliko klasične toliko i tragične teme, omogućio je Louču i da na pravi način postavi neka od krucijalnih globalnih moralnih pitanja. Recimo, ona na temu dijalektičkog odnosa tlačitelja i tlačenih, fanatizma i osvajanja slobode, individualne odgovornosti unutar kolektivnog čina, odgovornosti za zločin koji je to u svom punom značenju, bez obzira na to u ime kakvih je velikih i svetih ciljeva počinjen.

Po svim osnovama, značajan film. Plod još jedne od niza uspešnih saradnji sa scenaristom Polom Lavertijem, piscem sa istančanim osećajem za istraživačko i unutar teme, i unutar motivacija likova. Ekspresivnost ovog filma, uz poetsku intonaciju, sadržana je već u samom naslovu. "Vetar koji njiše ječam" stih je iz pesme Roberta Dvajta Džojsija, irskog pesnika iz devetnaestog veka, a Louč njegovu izražajnost pojačava još u uvodnim scenama, kada ovu pesmu peva majka mladića koga je brutalno ubila britanska policija.

Radnja filma smeštena je u period irske borbe za nezavisnost a potom i irskog građanskog rata, 20-ih godina dvadesetog veka, a Louč gotovo idealno integriše kolektivnu i ličnu dramu u složenu i vrhunski sublimiranu narativnu strukturu. On samu dramu i likove uvodi polako, taksativno, smireno i mudro, pripremajući gledaoca na tragediju višestrukog značenja i posledica.

U središtu priče su braća Demijan i Tedi, i njihov delikatan odnos koji prerasta u metaforu. Demijan (Kilijan Marfi) je lekar koji se sprema da karijeru nastavi u Londonu, a Tedi (Porik Dilejni) već je beskompromisni borac za nezavisnost. Kada se, krenuvši za London, ponovo suočava sa jezivom brutalnošću britanskog policijskog odreda "Black and Tan", odlučuje da se vrati u svoje selo i uz svog brata postane glavna uzdanica republikanaca. Razvijajući odnos među braćom od kojih nijedan nije oslobođen lične odgovornosti, motivisane borbom za pravednu stvar, Louču polazi za rukom da realizuje i snažnu parabolu koja doseže sve do američko-britanske intervencije u Iraku.

Noseći lik – Demijan, upravo je stoga višestruko konotativan. Tokom razvijanja radnje doživljava preobražaje: od ambicioznog i perspektivnog doktora postaje i ratnik i egzekutor, pravi gospodar života i smrti. Međutim, uprkos zadatoj čvrstini karaktera, Louč i Laverti mu pridodaju dovoljno suptilnosti kako bi preispitao svoje postupke. Kada na kraju, pak, strada od ruke rođenog brata s kojim se tokom građanskog rata započetog u Irskoj, posle nagodbe sa Britancima, našao na suprotnim stranama, njegova pogibija je u sveukupnom bilansu pravedna. Uprkos prirođenom plemenitom karakteru.

Surovosti radnje Louč suprotstavlja pitominu prelepih, nevinih i umirujućih pejzaža Irske, koji postaju značajan lik u filmu i u funkciji su postizanja idealnog balansa njegove forme i sadržine. U tome je i veliki doprinos direktora fotografije Berija Ekrojda, ali i autora originalne muzike Džordža Fentona. Kilijan Marfi, sada već velika internacionalna zvezda, kao rođeni Irac svom Demijanu je udahnuo i životnost i iskrenost, a mladi Porik Dilejni svom Tediju svu potrebnu energiju i unutrašnja previranja.

Ovaj film nije za propuštanje. On izbalansirano upire prstom u grehe, i greške, i tlačitelja i tlačenih. On, naravno, ne znači i kolektivno britansko kolonijalno pokajanje, već svesnu i savesnu Loučovu osudu viševekovne britanske imperijalističke politike, osudu dvostrukog morala i nesposobnosti za izvinjenje i lično suočavanje sa počinjenim (ne)delima.