Najviše samoubistava 1992. i 1997.

Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku, u Srbiji (bez Kosova i Metohije) u 2005. godini registrovana su 1.442 smrtna slučaja usled samoubistva. U poređenju sa 2004. broj samoubistava je povećan za 96. U odnosu na ukupno stanovništvo, stopa smrtnosti usled samoubistva dostigla je 19,4 na 100.000 stanovnika, a toliki je približno i evropski prosek.

Ukoliko se posmatra pedesetogodišnje razdoblje, kretanje broja samoubistava u Srbiji pokazuje jasnu tendenciju porasta: u periodu 1953–2005. broj samoubistava je gotovo udvostručen – sa 725 na 1.442, iako je ukupan broj stanovnika na istom prostoru porastao za petinu. Povećanje broja samoubistava, pri tom, nije bilo kontinuirano, već je vremenski locirano na četrdesetogodišnji period od 1953. do 1992. godine, kada je broj samoubistava dostigao svoj istorijski maksimum.

Vreme posle 1992. moglo bi se označiti kao period umerenog smanjenja broja umrlih usled samoubistava, koje je bilo naročito izraženo od dvehiljadite godine. Za sada nije jasno da li povećanje broja samoubistava koje je registrovano 2005. predstavlja samo još jednu godišnju varijaciju ili novi preokret.

Stope samoubistava su u Srbiji dostigle maksimalne vrednosti 1992, 1993. i 1997. godine, kada su se približile granici od oko 21 samoubistva na 100.000 stanovnika (20,9 u 1992. i 1997. i 20,7 u 1993. godini). Početkom pedesetih godina stope su, međutim, bile dvostruko niže (oko 12 samoubistava na 100.000 stanovnika), da bi krajem osme decenije broj umrlih usled samoubistava dostigao oko 15 na 100.000 stanovnika.

Sa oko 19 smrtnih slučajeva na 100.000 stanovnika, Srbija je u prvoj deceniji 21. veka bila u gornjoj polovini evropske rang-liste. Prema podacima za 2003. godinu, veće stope samoubistava od Srbije zabeležene su u 12 evropskih zemalja. S izuzetkom Finske i Belgije, ostale zemlje s većom stopom smrtnosti usled samoubistva od Srbije pripadaju grupi tzv. zemalja u tranziciji (Letonija, Belorusija, Rusija, Estonija, Litvanija, Mađarska, Slovenija, Hrvatska, Ukrajina, Crna Gora).

Žalosni rekorderi, i to duže od deset godina, jesu Letonija sa 40,2 u 2004, Belorusija sa 35,1 u 2003. i Rusija sa 34,3 u 2004, dok su na drugom kraju liste Grčka sa 3,4 i Albanija sa 4,0 na 100.000 stanovnika. Među bivšim jugoslovenskim republikama najviše stope samoubistava su u Sloveniji (28,1), a najmanje u Makedoniji (6,8 na 100.000 stanovnika).

Razlozi velikih regionalnih razlika, i to i u okviru pojedinih zemalja, vrlo su kompleksni, a objašnjenja se mogu naći u socioekonomskim uslovima, kulturološkim osobenostima, uticaju crkve, demografskim strukturama, etničkom sastavu, rasprostranjenosti alkoholizma, ali i klimatskim uslovima.

U Srbiji je stopa samoubistava veća u Vojvodini nego u centralnom delu republike. Početkom druge polovine šezdesetih godina stopa umrlih usled samoubistava u severnoj pokrajini je bila od 2,5 do 2,8 puta veća nego u centralnom delu republike, ali kasnije je smanjivana (17,1 prema 25,6).

Kao zona visoke stope samoubistava izdvaja se područje na severu Vojvodine, oko Subotice. Reč je o deset opština sa većinskim stanovništvom mađarske nacionalnosti. S druge strane, u zonu niske smrtnosti usled samoubistva svrstane su opštine Bujanovac i Preševo, s visokim udelom stanovništva albanske nacionalnosti, kao i sandžačke opštine Sjenica, Raška i Tutin, sa stopama ispod deset samoubistava na 100.000 stanovnika.

Najveći broj samoubistava na sto hiljada stanovnika u Srbiji je registrovan kod Mađara (43,4) i Bugara (37,4), a na drugom polu su Vlasi (2,5) i Albanci (4,9). Očigledno je da postoji uska povezanost starosne strukture stanovništva i učestalosti samoubistava, ali važna je i snaga uticaja pojedinih verskih zajednica. Važno je i sociokulturno okruženje, jer je godišnja stopa samoubistava Srba u centralnoj Srbiji iznosila 17,1, a u Vojvodini 23,5.

Po pravilu, među samoubicama muškarci su brojčano dominanti. Od ukupno 1.442 samoubistva u 2005. godini, 1.010 (70 odsto) izvršili su muškarci, a 432 (30 odsto) žene. Inače, najmanja razlika u broju umrlih usled samoubistva po polu registrovana je početkom pedesetih godina, a najveća je u poslednjih nekoliko godina.

Prema podacima za 2005, svako drugo umrlo lice usled samoubistva bilo je starije od 60 godina, a svako treće od 70. Jasno je primetna tendencija povećanja udela starih u ukupnom broju samoubistava.

Najviše stope su kod udovaca, a ustanovljena je međuzavisnost između samoubistava i nivoa obrazovanja: najviša stopa je kod stanovništva bez škole ili sa 1-3 razreda osnovne škole (49,3) a najniža među onima sa višom i visokom školskom spremom (10,7).