Put smanjivanja

Broj stanovnika Srbije prošle godine je smanjen za 34.591, a u poslednjih deset godina čak za 230.000, što je približno jednako stanovništvu Novog Sada. Stopa prirodnog priraštaja je negativna i u centralnoj Srbiji iznosi minus 4,6, a u Vojvodini čak 5,5. Usled niskog nataliteta, nove generacije su malobrojnije od prethodnih, pa je nivo rađanja na području van Kosova i Metohije za oko 25 odsto ispod potreba proste obnove stanovništva. To neposredno ugrožava perspektive razvoja, obnovu radnog i odbrambenog kontingenta, pa i sam opstanak naroda.

Mi smo vekovima postojali kao poljoprivredna civilizacija i organizovano patrijarhalno društvo s kultom jake i brojne porodice. Rađalo se i više od desetoro dece po bračnom paru da bi zajednica opstala, pošto su ratovi, glad i boleštine uzimali svoj danak. Ali u ovom vremenu u oko hiljadu sela godinama nije rođeno nijedno dete, pa ona bukvalno zamiru. Karakteristični su podaci o broju rođenih i umrlih u selu Ovsištu u kojem je, kao što je poznato, rođen naš najveći satiričar Radoje Domanović. Godine 1940. u Ovsištu je bilo 27 rođenih i 13 umrlih, deset godina kasnije 22 rođenih i 11 umrlih, ali 1970. samo šestoro rođenih i 15 umrlih. Devet godina kasnije rođeno je jedno dete, a umrlo deset osoba, 1982. nije bilo novorođenih, ali je umrlih bilo 16. Isto tako, 1988. nema novorođenih, a umrlo je 11, 1997. jedno je rođeno, 13 umrlo, 2000. četvoro rođeno, deset umrlo.

U Gornjoj Trnavi kod Topole postojala je posle Drugog svetskog rata velika osnovna škola sa mnogo đaka. Prošle godine u školi je bilo samo osam učenika, a ove godine upisao se samo jedan đak prvak.

Umesto sadašnjih 70.000 – 75.000, Srbiji je godišnje potrebno 105.000 novorođene dece da bi se zaustavio trend depopulacije.

Kako su ranije bile brojne naše seoske porodice, u ovom slučaju hercegovačke, naseljene na Kosovu, kako je njihovo potomstvo već u sledećem kolenu imalo vrlo malo dece, zanimljive podatke pruža Vidak Vujnović u svojoj knjizi "Voj(i)novići – Vuj(i)novići" (Beograd, 1985). Tako, Ilija Vujnović (1895–1960), zemljoradnik i trgovac u Plešini, imao je devet kćeri i šest sinova. A sve njegove kćerke imaju samo po dvoje dece. Milutin Vujnović, zemljoradnik, rudar i penzioner, imao je 13 dece a njegova deca imaju po dvoje-troje dece. Gojko Vujnović (1907–1979), zemljoradnik, imao je devetoro dece, a njegova deca imaju po dvoje, jedan sin samo jedinče. Ovaj mali isečak iz obimnog rodoslova, koji obuhvata 220 lica, pokazuje belu kugu u znamenitoj porodici Vujnović, koja se naselila na Kosovu 1914. godine. Karakteristično je da je potomstvo Vujnovića listom prešlo u gradove, pa je u novim gradskim uslovima došlo do drastičnog opadanja rađanja.

Tako ova porodica polagano nestaje, dok sličnu sudbinu doživljavaju stotine hiljada drugih, kao i mnoga naselja u Srbiji.

Neselektivan pristup podsticajima za rađanje pomaže natalitet nekoliko manjina u Srbiji. Karakterističan je podatak da je iznos isplaćenih dečjih dodataka u opštini Novi Pazar jednak iznosu isplaćenih dečjih dodataka u celoj istočnoj Srbiji. Depopulacija je zahvatila Srbe i najveći broj manjina (Slovake, Hrvate, Rumune itd.). Zakonska rešenja bi trebalo tako postaviti da stimulišu natalitet pre svega na područjima zahvaćenim depopulacijom.

Profesor univerziteta u penziji