Srbija 90 godina u Ženevi

U ovoj godini se navršava devet decenija od uspostavljanja stalnog predstavništva Srbije u Društvu ili Ligi naroda, preteči Ujedinjenih nacija, osnovanom 1920. u saglasju s Versajskim sporazumom iz 1919. kojim je zvanično okončan Prvi svetski rat.

Obletnica za pamćenje, kakvom se može pohvaliti malo koja država: Srbija je među prvih 16, istina pod imenom Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, još 1921. ustanovila svoje stalno predstavništvo u Ženevi.

Otvaranju diplomatske misije u jednom od četiri današnja glavna sedišta OUN u svetu prethodilo je urezivanje imena naše zemlje u spiskove pokretača tri ugledne internacionalne organizacije: Međunarodnog telegrafskog saveza (kasnije Međunarodne unije za telekomunikacije) 1866, Svetskog poštanskog saveza 1874. i pristupanja Srpskog društva Crveni krst Ženevskim konvencijama 1876, samo mesec dana posle okupljanja u Beogradu.

Pesnik tananih rima Jovan Dučić najkraće je od svih predstavljao svoju otadžbinu u Društvu naroda, zbog lažne optužbe da je izvesnu meštanku „sumnjivog morala” ostavio u drugom stanju. Prvi diplomata Kraljevine Jugoslavije kratko se u tom počasnom zvanju skrasio u gradu u kojem je gotovo šest godina na visokim školama izučavao filozofiju i sociologiju.

Danas u prestonici istoimenog kantona našu državu u oko 40 tela, kancelarija, agencija i nevladinih organizacija – što se stručno naziva multilateralna diplomatija – zastupa ambasador dr Uglješa Zvekić sa svojim saradnicima, baštineći delom neobično plodnu i uzburkanu povest međunarodnih veza u minula dva stoleća.

Naš sagovornik podseća da je prisustvo Srbije još s početka 20. veka (danas svoju stalnu misiju ima 170 članica UN) od posebnog značaja, jer je „Ženeva bila jedino sedište univerzalne svetske multilateralne organizacije”. Stvaranjem Ujedinjenih nacija nastala je izvesna decentralizacija, zato što su se regionalne komisije, specijalizovane agencije i druga predstavništva raširila po gradovima širom sveta (Pariz, Bon, Adis Abeba, Madrid, London, Bangkok, Santjago i tako redom).

Srpski izaslanici u samoj Ženevi suočeni su s veoma složenim i razuđenim izazovima, jer učestvuju u zasedanjima i raspravama desetina međunarodnih tela – Svetske trgovinske organizacije, Svetske zdravstvene organizacije, Svetske organizacije za intelektualnu svojinu, Interparlamentarne unije, Saveta za ljudska prava, Evropskog centra za nuklearna istraživanja i da ne nabrajamo.

U većini slučajeva, svakako, u sastavu specijalizovanih delegacija koje stižu iz Beograda.

Devedesetih godina, u vreme tragičnih sukoba na području bivše Jugoslavije, misija SRJ bila je suspendovana. Iznova je obnovljena naknadnim prijemom u Ujedinjene nacije 2000. za koje je Srbija, kao istorijska naslednica svih prethodnih Jugoslavija (kraljevine i republike), među prvima položila kamen-temeljac. A sa još 15 država (Argentina, Austrija, Kanada, Kina, Kolumbija, Kuba, Finska, Mađarska, Iran, Irska, Japan, Letonija, Poljska, Portugalija i Rumunija) pre mnogih i otvorila svoje stalno predstavništvo u Ženevi.

I to je nepobitna činjenica, ostalo se može sagledati u duhu starolatinske krilatice, za ovu priliku malčice preinačene: Novo vreme, novi običaji.

Stanko Stojiljković

-----------------------------------------------------------

Ivo Andrić bio diplomata u Ženevi

Za prvog šefa Stalne delegacije Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, prema rečima dr Uglješe Zvekića, postavljen je dr Milutin Jovanović, istovremeno poslanik u Švajcarskoj u Bernu, koji se vratio na isti položaj posle opoziva Jovana Dučića. I Konstantin Fotić je dva puta obavljao ovu dužnost, a 1946. na suđenju Draži Mihailoviću osuđen je 20 godina robije u odsustvu (rehabilitovan 2006).

U to vreme (ali kraće) prvi sekretar Kraljevine Jugoslavije bio je nobelovac, pisac i diplomata Ivo Andrić (ove godine navršava se pola veka od dodele Nobelove nagrade).

Ministar inostranih dela Momčilo Ninčić predsedavao je godinu dana Generalnom skupštinom Društva naroda, docnije osuđen u sudskom postupku protiv Draže Mihailovića na osam godina (rehabilitovan 2006).

U ime FNRJ prvi je poslat istaknuti diplomata Salko Fejić, a Srbiju od 2009. predstavlja dr Uglješa Zvekić.