BiH: Skup život, a male plate

Od našeg stalnog dopisnika

SARAJEVO, 18. decembra – Prosečna plata u Federaciji BiH iznosi 609 konvertibilnih maraka. Najbolje su, međutim, plaćeni zaposleni u bankarstvu, čija primanja prelaze 1.150 KM. Nešto su niža primanja u osiguravajućim društvima, dok su na ovoj lestvici najbolje plaćeni, prema podacima Federalnog zavoda za statistiku, snabdevači struje i gasa čiji prosek plata iznosi 890 KM. Slede zaposleni u javnoj upravi – 817 KM, zatim zdravstvu – 697, obrazovanju 639. Najlošije su plaćeni radnici u građevinarstvu – 415, zatim ugostiteljstvu – 425, trgovini – 433, prerađivačkoj industriji – 456, industriji – 546, poljoprivredi – 578 KM...

Relacije se nisu bitnije promenile u odnosu na socijalistički period, ali standard je lošiji upravo zbog stope nezaposlenosti koja je oko 40 odsto. Uz one zaposlene u privilegovanim granama (finansijsko posredovanje, elektrodistribucija...) najbolje prolaze oni koji su na budžetu, jer su njihova primanja redovna, iako nisu visoka – za razliku od mase zaposlenih u privredi od kojih mali broj prima redovne i pristojne plate. Većina je prinuđena da štrajkuje i tako dolazi do plata, kao i da radi na crno što se posebno odnosi na trgovinu, ugostiteljstvo i građevinarstvo. Ali, ljudi su prisiljeni da ćute i idu logikom – daj šta daš, a često ne stigne ništa.

Najlošije žive penzioneri, jer se njihova primanja zaključno sa novembrom kreću od 183 do 829 KM. Od 314.000 penzionera, koliko ih ima u Federaciji BiH, 1.600 prima najveću, a 248.000 najnižu penziju. Kako većina njih neretko traži lekarsku pomoć, dobar deo njihovih penzija odlazi privatnim lekarima i na lekove. Preživljava se tako što se novčanica i ona najmanja, "pet puta obrne dok se ne potroši", a velikom broju penzionera budžet dopunjava rodbina iz inostranstva.

Statistika beleži da prosečna potrošačka korpa u Federaciji BiH iznosi 482 KM a kako se evidencija vodi na nivou gradova podaci pokazuju da je najskuplji život u Širokom Brijegu sa potrošačkom korpom od 530 KM. Da statistika može dati pogrešnu sliku pokazuje i taj podatak jer je evidentno da je upravo u toj opštini, kao i u čitavoj zapadnoj Hercegovini, standard građana daleko veći nego u ostalim delovima Federacije. Potrošačka korpa u Sarajevu iznosi 480, Zenici 493, u Goraždu 462 KM... Konvertibilna marka fiksno je vezana za evro ( 1 evro – 1,95 KM) ali to ne znači da nema inflacije jer cene rastu, tako da je statistika za prvih deset meseci u ovoj godini, u odnosu na prvih deset meseci u 2005, zabeležila inflaciju od 8,1 odsto.

Veliki procenat nezaposlenih, niske plate i još niže penzije ne sprečavaju velike trgovinske lance da u BiH otvaraju prodajne centre po uzoru na one zapadnoevropske. Najširi asortiman robe je nadomak kupca pa ko može neka izvoli. Oni siromašni se oblače na buvljacima, a građani punog džepa u buticima poznatih firmi.

Kada su u pitanju artikli koji spadaju u potrošačku korpu, najskuplji su oni iz Slovenije, a najjeftiniji iz Srbije, uz to što je velika ponuda iz ove prve a mala iz druge države. Da li je to zbog činjenice što je roba koja je u zajedničkoj državi dolazila iz Slovenije bila uvek na ceni ili je u pitanju brzina trgovaca ispod Alpa koji su Bosnu "poklopili" odmah posle rata može se analizirati, ali ne treba ispustiti iz vida činjenicu da su trgovci u Federaciji imali i još uvek imaju, otpor prema svemu što dolazi iz Srbije. Ima toga i kod građana tako da ponuda robe iz Srbije i nije velika. Kupuju se konditorski proizvodi, pivo, mesne prerađevine... i oni cenama ozbiljno konkurišu proizvođačima iz Hrvatske, BiH, a posebno Slovenije, kaže Zoran Bojović, predstavnik Privredne komore Srbije uz napomenu da kvalitet robe, bez obzira o kojoj se radi, ne zaostaje za onom kojoj potrošači, po navici, daju prednost. Naprotiv, dobar deo robe koja dolazi iz Srbije osim cenom može da konkuriše i kvalitetom. Oni koji su toga svesni spremni su da putuju u Republiku Srpsku da bi tamo našli bolji asortiman, uz prihvatljivije cene.