Scene iz života

Specijalno za "Politiku"

BEČ, decembra – Bečka Kunsthalle doživljava pravu "invaziju" američke umetnosti. U okviru projekta nazvanog "Fokus na SAD, zemlju slobodnih i doma hrabrih", pored nešto ranije otvorene retrospektive Rejmonda Petibona, od kraja prošlog meseca može se posetiti i sjajna izložba savremene američke fotografije. Postavka "Amerikanci", koja je pozajmila naslov od legendarne monografije Roberta Frenka, na dokumentaran način pokazuje promene u američkom društvu od Drugog svetskog rata naovamo. Trinaest renomiranih fotografa otkriva svoje lične vizije Amerike izvan uobičajenih klišea i fokusira se  na socijalne teme distancirajući se od konflikata.

"Amerikanci" su oslobođeni ideološkog diskursa što je možda i najjači atribut ovih fotografskih ostvarenja koja se više bave kontradikcijama i "mentalnim" razvojem američkog društva, a manje političkim temama. Direktor Kunsthalle Džerald Mat svoju odluku da pokrene projekat koji analizira umetnost sa druge strane Atlantika obrazlaže potrebom za razbijanjem klišea koji Evropljani imaju o Amerikancima. "U današnjoj užarenoj klimi, izložba u Kunsthalle pokušaj je inventarisanja: da li još uvek postoji ta druga Amerika o kojoj je pisao Volt Vitman, protkana željom za samootkrivanjem i samoočuvanjem?... Ili je to nacija kakvom je opisao kulturolog Grejl Markus: obećanje i prokletstvo kojem niko ne može da utekne?" Teme poput života radničke klase, rasizma, ovisnosti o heroinu, surovih obračuna između mafijaških klanova, siromaštva, homoseksualnosti, bahatosti, dekadencije, ali i ljubavi i blagostanja, tretirane su sa dokumentarnom surovošću.

Tokom četiri godine crnačke borbe protiv segregacije (1961–1965), Brus Dejvidson je dokumentovao miroljubive demonstracije u Njujorku, krvave proteste u Alabami, agresivnost rasističke nacionalne policije i neumoran politički angažman "Jahača slobode". Na izložbi je pokazana njegova serija fotografija "Istočna stota ulica" o obračunima bandi u Harlemu, kojom je umetnik želeo da ilustruje užasne uslove pod kojima je živela sirotinja.

Poput Dejvidsona, i Helen Levit koncentriše svu pažnju na neprivilegovane slojeve društva posleratnog Njujorka, a njeni omiljeni motivi nastaju na ulicama grada ili kako to sama kaže: "u pokretu". Njena snaga se nalazi u pronalaženju idealnog momenta za spontan snimak u najbanalnijim kucima sirotinjskih četvrti.

Crno-bela serija fotografija Roberta Frenka nazvana prema najpopularnijem književnom delu Džeka Keruaka "Na putu", pokazuje scene iz života članova pokreta "Bit generacije" (pedesetih godina) kojoj je i sam pripadao: Alena Ginsberga, Vilijama Barouza, Keruaka, Kena Kejsija i ostalih. Zbog bliskosti sa piscima ovoga pokreta, pripisuje mu se epitet  "fotografskog pesnika koji zna da prenese reč u sliku".

Za razliku od klasičnih motiva pomenutih autora, Dajana Arbus nalazi inspiraciju u ljudima koji se razlikuju od "normalnih", kao i u paradoksu njihove individualnosti: patuljcima, albinosima, fizički deformisanim cirkuskim artistima.

Iako slavljen kao prvi afro-američki komercijalni filmadžija zbog pisanja scenarija i režiranja filmova o Šaftu (1971. i 1972), Gordon Parks je svoju reputaciju izgradio fotografišući "rasizam, netoleranciju i siromaštvo" za "Lajf" magazin. Njegova fotografija crne čistačice Ele Votson nastala pedesetih postala je simbol borbe za ljudska prava nacionalnih manjina u Americi.

Dok su teme Burka Azla američki patriotizam i ušuškanost predgrađa, Rozalind Salomon oslikava živahnu džez sredinu Nju Orleansa, a Li Fridlander stavlja u fokus američku zavisnost od televizije, praveći od TV prijemnika svoju ekskluzivnu temu.

Piter Hujar, koji je 1987. preminuo od side, bio je okrenut homoseksualnoj sceni kojoj je pripadao. Među njegove najpoznatije fotografije ubrajaju se portreti Suzan Sontag, Endija Vorhola i Vilijama Barouza.

Leri Klark na šokantan način pokazuje život narkomana, njihovu ogoljenu egzistenciju i seks među maloletnicima, oslanjajući se na sopstvena iskustva iz mladosti. Klark se 1995. proslavio kao pisac scenarija i režiser kultnog filma "Kids" (1995), potresne, surove priče o tinejdžerima sa Menhtena koji konzumiraju drogu i upražnjavaju nezaštićeni seks. Iako se nekoliko puta okušao kao režiser, Klark ostaje veran fotografiji, žanru u kome se smatra jednim od najznačajnijih umetnika dvadesetog veka. Li Templeton i Rajan Makginli, proslavljeni skejtborderi i pripadnici nove generacije "uličnih umetnika", na satiričan i otvoreni način pokušavaju da ilustruju svoju sredinu, ne prezajući od smelih erotskih kompozicija. To opravdavaju autentičnošću slika koje odražavaju "realan život na ulici."

U potrazi za istinom o Americi, posetilac je suočen sa svim njenim kontradikcijama i sa nemom analizom jedne stvarnosti koja se mnogo ne razlikuje od bilo koje druge. "Amerikanci" traju do 4. februara 2007.