Šta je zajedničko na Kosovu

Utisak je da deklarativno istrajavanje međunarodne zajednice na uspostavljanju multikulturnog i multietničkog društva na Kosmetu, predstavlja ugaoni kamen zapadne politike prema kosmetskom problemu. Ipak, pitanje koje se s tim u vezi nameće glasi: da li je uopšte moguće uspostaviti multikulturni prostor u južnoj srpskoj pokrajini? I da li se multikulturni ili multietnički prostor uopšte može – projektovati? Taj prostor, naprosto, ili postoji ili ne postoji! Stvar donekle postaje jasnija ako se shvati razlika između deskriptivnog i normativnog pojma multikulturalizma. Dok opisno poimanje dopušta utvrđivanje činjeničnog stanja, dakle postojanja kulturnih i etničkih različitosti "na terenu", dotle upotreba multikulturalizma kao normativnog pojma upućuje na imperativno prihvatanje negovanja različitosti, što otvara prostor za simboličke i faktičke konstrukcije stvarnosti.

Mnoge razvijene, demokratske zemlje ističu projekat negovanja različitosti kao najviši ideal, zasnivajući na njemu unutrašnju, ali, u svetlu globalnih relacija, i spoljnu politiku. No, ne treba zanemariti činjenicu da i velike multikulturne zemlje, poput SAD, Velike Britanije i Francuske, imaju priličnih teškoća sa usklađivanjem proklamovanih multikulturnih vrednosti i faktičke monokulturne stvarnosti. Stvar je u tome što i unutar ovih "bastiona multikulturalizma" postoje odnosi superiornosti i inferiornosti koji se određuju prema vrednostima većinske kulture. Pitanje je zbog toga da li zapadne zemlje imaju moralno pravo da na drugim mestima zahtevaju multikulturalnost? I ne krije li se u svemu tome zrno etnocentrizma? Što se odnosa Zapada prema Kosmetu u tom pogledu tiče, odgovor bi mogao da bude potvrdan budući da istorijska i aktuelna situacija na terenu prilično odudara od idealizovanih projekcija.

Nastojanje međunarodne zajednice da ni iz čega stvori socijalni prostor mirne koegzistencije Srba i Albanaca, deluje utopijski ako se uzme u obzir hobsovsko društveno stanje koje na Kosmetu vlada od kraja prošle decenije. Prenaglašena grupna zatvorenost i primordijalnost – prapočetnost, značajan su uzrok tradicionalne razdvojenosti Srba i Albanaca. Isto tako, različite vrste formalnih i neformalnih međusobnih isključivanja, kao i uporno uzajamno negovanje negativnih stereotipa koji vode produbljivanju etničke distance, samo uvećavaju utisak da je međunarodna zajednica u ovom slučaju sklona nerealnom kulturološko-političkom eksperimentisanju. Budući da izlaz iz kosmetske pat pozicije pronalazi u retorici različitosti i suživota, bez oslanjanja na istorijske i socijalne činjenice, međunarodna zajednica kao da stvara konstrukciju različitosti kojoj tek naknadno namerava da odredi sadržaj – u zavisnosti od situacije na terenu i geostrateških interesa. Ovaj pristup, dakle, ne uzima u obzir transformaciju svesti u pravcu uzajamnog približavanja pripadnika sukobljenih etniciteta (srpskog i albanskog), što je uslov za uspostavljanje stabilnog multikulturnog i multietničkog društva.

Komisija UN-a koja ovih dana ispituje poštovanje standarda na Kosmetu, morala bi da ispita i ulogu Unmika u (ne)približavanju Srba i Albanaca. Ukoliko je tačna tvrdnja poznatog nemačkog sociologa, Ralfa Darendorfa da je za tranziciju svesti u postsocijalističkim zemljama potrebno šezdeset godina, onda je, pogotovo imajući u vidu zatečene odnose, prerano govoriti o samostalnom, demokratskom i multietničkom Kosmetu.