Godina s Frojdom

Projekcijom filmova  "Otvori oči" (1997), čiji je scenario i režiju potpisao mladi španski reditelj Alehandro Amenabar, i njegovog rimejka "Vanila skaj" u režiji Amerikanca Kamerona Kroua (2002) završen je serijal "Psihoanaliza kao pogled na svet" u Kulturnom centru Beograda. O dvema verzijama ove filmske priče govorili su nedavno u bioskopu Dvorane kulturnog centra dramaturg i filmski kritičar Saša Radojević i urednik filmskog programa u DKC Nebojša Popović.

Predavanja o odnosu psihoanalize i umetnosti bila su deo projekta koji su povodom 150 godina od rođenja Sigmunda Frojda organizovali Kulturni centra Beograd i Beogradsko psihoanalitičko društvo. Na kraju niza pitanja, došla je na red i umetnost, posebno film.

Ako ne računamo teroriste, uloga psihijatra jedna je od najredovnijih u scenarijima američkih filmova. Znate one kadrove u kojima prezauzeti poslovni Amerikanac leži na sofi svog skupo plaćenog psihijatra i "kopa" po svojim najranijim, svesnim i nesvesnim, doživljajima? E, to bi, u najširem smislu reči, bilo prikazivanje delovanja psihoanalize na filmskom platnu.

Filmovi "Otvori oči" i "Vanila skaj", prema rečima Saše Radojevića, nemaju suštinske razlike u pristupu psihoanalizi. Ipak, recepcija hita "Vanila skaj" sa Tomom Kruzom u glavnoj ulozi predstavlja dobar primer pružanja otpora prema američkom filmu koji je, među kritičarima i publikom, najčešće opisan kao komercijalan i trivijalan u odnosu na evropski – umetnički. Naš sagovornik daje malo iskošeniji ugao gledanja na ono što podrazumevamo pod Holivudom.

– Za razliku od evropske, psihoanaliza u američkoj kinematografiji mnogo je ranije korišćena i na dosta drugačiji način. Pre svega, kroz seriju drama koje je pisao Tenesi Vilijams i koje su vrlo brzo iz pozorišta došle do filma. Oni su proizveli junaka koji bi mogao da bude tretiran kao psihoanalitički izmučeni lik koji pokušava da dođe do nekog razrešenja kroz filmske avanture.

Radojević ističe i to da se američki autori često bave područjem podsvesnog na suptilniji način i više istražuju od evropskih kolega težeći da sruše prag realnosti i percepcije.