Mirna Bosna

Prošle godine objavljen je prevod zbornika tekstova posvećenih političkim prilikama u Bosni i Hercegovini pod naslovom Sačuvati mir u Bosni: mitovi, izazovi, šanse. Reč je o sabranim tekstovima jedanaestoro uglednih autora, uglavnom iz Sjedinjenih Država i Velike Britanije, koji su prvobitno objavljeni 2010. godine u izdanju Fondacije lorda Bajrona za balkanske studije.

Sabrane studije, međutim, ne govore samo o Bosni i Hercegovini, Srbiji, Hrvatskoj ili Balkanu, već i o globalnim odnosima SAD sa drugim velikim državama, te o odnosu velikih religija u političkoj realnosti 21. veka.

U godinama koje su usledile, govoreći o tvrdnji američke državne sekretarke Hilari Klinton o „nedovršenom poslu u Bosni“, jedanaestoro intelektualca okrenulo se temeljnoj analizi tog „posla“ i njegovih protagonista. U tekstu Treba li Bosni „novi Dejton“? profesor Stiven E. Majer, nekadašnji analitičar Cije i predavač na Vašingtonskom univerzitetu za nacionalnu odbranu, definiše i dokazuje jednu od osnovnih teza margina američke spoljne politike, prema kojoj stvaranje unitarne Bosne i uspostava muslimansko-bošnjačke prevlasti ustvari predstavlja pokušaj kompenzacije muslimanskim državama širom sveta i umirivanja tamošnjih političkih radikala. Dr Srđa Trifković, srpsko-američki istoričar i politikolog, u studiji pod naslovom „Zelena transverzala, neoosmanski kontekst sledeće krize u BiH“, izneo je stanovište prema kome Balkan ima ulogu u transformaciji Turske Republike i buđenju novih političkih kriznih žarišta na Balkanu, u pojasu od Bihaća, preko Novog Pazara, Prištine, Skoplja do Rodopskih planina i Trakije.

Posebno je analizirana i uloga Srbije u tom procesu, u svetlu uloge Ankare u odnosima između Beograda, Sarajeva i Zagreba. Bivši kanadski ambasador u Beogradu Džejms Biset analizirao je u svom ogledu razlike u položaju i ulozi SAD na Balkanu početkom devedesetih godina 20. veka i danas. Analitičar instituta „Kejto“ i bivši savetnik predsednika SAD Ronalda Regana Dag Bandau predstavio je razliku odnosa SAD prema R. Srpskoj i Kosovu u članku u čijem naslovu je sadržana stara-nova programska deviza „Balkan – Balkancima“. O odnosima EU i Bosne i Hercegovine u ovom zborniku pisao je profesor univerziteta Štajner u Teksasu Ronald Hičet.

Vilijem S. Lind, vojno-politički analitičar, uverljivo piše o novom globalnom odnosu snaga i uticaju koji izmenjena realnost ima na političke prilike u Bosni i Hercegovini. O povratku duha i programa prve Klintonove administracije (1992–1996) u spoljnoj politici SAD, u izmenjenim okolnostima posle 2008. godine, u tekstu „Poslednja američka balkanska avantura” promišljao je Džejms Dž. Džatras, američki diplomata i analitičar u Senatu SAD. Tekst o praksi političke upotrebe genocida u savremenim SAD i EU, tekst pod naslovom „Srebrenica je totem novog svetskog poretka“, napisao je britanski publicista Džon Lohland. Novinarka i publicistkinja dr Dajana Džonston je u ogledu „Krstaški rat maloumnika“ analizirala političku i ekonomsku pozadinu jugoslovenske krize i njene uloge u formulisanju imperijalne strategije SAD na prekretnici stoleća. Američki pisac i reditelj Gregori M. Dejvis sagledao je u tekstu „Imperijalna demokratija i globalni džihad“ sličnosti i razlike između politike SAD i islamskih radikala kao „dve verzije univerzalizma“.

Važan doprinos ovoj knjizi predstavlja i dodatno poglavlje poteklo od pokojnog ser Alfreda Šermana (nekadašnjeg savetnika Margaret Tačer) „Kosovo, kruna američkog stoleća“. Šerman tu analizira prilike u državama EU tokom protekle decenije, koje su doprinele stvaranju srbofobije i samomržnje. Zanimljiva je Šermanova teza prema kojoj samomržnja u pojedinim intelektualnim i političkim krugovima Zapada dolazi kao nasleđe imperijalne politike tamošnjih država i odgovor na nemogućnost da okolnosti budu promenjene, a loš razvoj događaja prekinut. „Samomržnju“, čija je srbofobija jedna od manifestacija, Šerman označava i kao „emocionalnu identifikaciju sa retrogradnim društvima i verovanjima, uz negaciju sopstvenog nasleđa, slepo saosećanje sa destruktivnim revolucionarnim snagama i režimima Trećeg sveta...”

Američko izdanje zbornika Sačuvati mir u Bosni: mitovi, izazovi, šanse priredio je dr Srđa Trifković. Uzoran prevod na srpski i detaljan predgovor potekao je iz pera Tijane Kecmanović.