Sećanja na junake

Vranje – Posle skoro sedamdeset godina Sveti Atanasije, slava Prvog srpskog pešadijskog puka, koji je krajem januara i početkom februara 1878. godine oslobodio Vranje od Turaka, ponovo je obeležen u ovdašnjoj gradskoj crkvi Sveta Petka. Istorija je htela da je po ulazu srpske vojske u Vranje na čijem je čelu ujahao na belom konju general Jovan Belimarković, pomenuta jedinica koja je učestvovala u Kolubarskoj i Bregalničkoj bici i u tri rata, svoju krsnu slavu proslavi u Vranju. Slavski kolač je onda, zabeležili su hroničari, presekao Radomir Putnik.
Ove godine posle crkvene službe za čast i sećanje na izginule ratnike u oslobođenju Vranja, koju je služio vladika vranjski Pahomije u sasluženju sa sveštenicima eparhije vranjske, prerezan je slavski kolač. Domaćin je, kao i prošle godine, bio komandant 78. motorizovane brigade pukovnik Milosav Simović, a rezanje kolača je u prepunoj crkvi Sveta trojica obavio vladika Pahomije.

Doduše, Svetog Atanasija je 78. motorizovana brigada proslavila i lane, ali joj je ove godine vraćen pravi sjaj. Komanda te jedinice je skoro u svemu obnovila taj običaj, koji je, posle 1941. kada je poslednji put obeležen, zbog ideoloških i još nekih drugih razloga potisnut iz tradicije.

– Izuzetno smo ponosni što nastavljamo tradiciju Prvog pešadijskog puka. Naša jedinica je formirana 1992. godine, a od februara 1999. godine njeni pripadnici raspoređeni su i u 17 baza KZB. Obezbeđujemo 117 kilometara administrativne linije sa Kosovom i Metohijom površine 588 kvadratnih kilometara u opštinama Preševo, Bujanovac i Vranje. Ponosan sam što je reč o hrabrim i humanim ljudima, koji čuvaju mir i pomažu lokalnom albanskom, srpskom i romskom stanovništvu u svemu gradeći puteve, vodovode, priskačući u pomoć uvek kad treba i brinući u ovim bespućima da nedobronamernima prepreče put i onemoguće delovanje – rekao je, pored ostalog, na svečanosti pukovnik Milosav Simović, kojoj su prisustvovali  i komandant kopnenih snaga VS general-potpukovnik Mladen Ćirković, dosadašnji komandant 78. motorizovane brigade sa predstavnikom Generalštaba general-potpukovnikom Milojem Miletićem na čelu i predstavnici lokalne samouprave iz Vranja i Pčinjskog okruga.

Inače, oslobađanju Vranja od Turaka prethodile su teške krvave borbe protiv Turaka.

"Turska komanda je za odbranu Vranja  koncentrisala oko 15.000 naoružanih ljudi u 12 pešadijskih bataljona i oko 3.000 Arbanasa, dva eskadrona konjice i osam topova. Njima je komandovao divizijski  general Rasim-paša", zapisao je istoričar Nikola P. Ilić i još dodao "da su srpske snage bile slabije po broju vojnika i naoružanju, ali jače po moralu od turaka. Šumadijski korpus imao je oko 7.000 ljudi u 12 bataljona sa 22 topa i jednim eskadronom konjice, a puške u Srba  bile su nešto slabije od turskih."

Počele su silovite borbe oko 22.000 vojnika na obe strane. Tri dana je trajalo puškaranje i nadmudrivanje. Iznenada, uz veliku paniku Turci su sa porodicama pokušali da napuste Vranje. Zima je bila stegla. Dubok sneg i žestok mraz su otežavali napredovanje. Poslednjim atomima snage izuzetnim moralom srpski vojnici su sa generalom Belimarkovićem na čelu naterali tursku vojsku u beg.

"Na ulazu u grad Vranjanci su dočekali srpsku vojsku pozdravljajući svoje oslobodioce. Žene i starci su plakali od sreće", zapisali su hroničari.

Vranjanci su na 25. godišnjicu oslobođenja od Turaka podigli spomenik oslobodiocima. On je u gradu pod Pržarom poznat kao "Čika Mita". Za vreme kasnijih ratova jednom je nestao, pa napravljen novi, a drugi put je srušen i znatno oštećen od strane bugarskih okupatora. Takav stoji u centru grada i svedoči o vremenu koje je svetlim slovima upisano u istoriju Vranja. Međutim, general Belimarković ima samo jednu ulicu u gradu koji je oslobodio, a nju Vranjanci znaju kao Vlainsko sokače.