Moćna studija karaktera

"Kraljica" Stivena Frirsa je od one vrste dela koje se, u najkraćem, može opisati kao britanski televizijski film rađen u najboljoj tradiciji Bi-Bi-Sija, u kojem je karijeru svojevremeno i započeo ovaj vrsni reditelj.
Reč je dakle o maloj, više televizijskoj no filmskoj produkciji koja je rodila kvalitetno delo, vredno svake pohvale i pažnje.
Frirsova "Kraljica" se sa lakoćom i sasvim zasluženo probila u elitne filmske sfere, jer je reč o filmu lucidne režije (jednostavno, uredno i pregledno), pretežno utemeljenom na oštroumnim dijalozima.
Ovo je tipično britanski suzdržana drama - inteligentna, duhovita, ironična, koja uverljivo, i na osnovu odlično odabranih primera iz života, opisuje zbivanja iza dvorskih i premijerskih kulisa Velike Britanije.

Pokretački motiv filma je suzdržanost kojom je kraljevska porodica reagovala na pogibiju princeze Dajane, ideja očuvanja tradicije i protokola po svaku cenu, čak i kada je kraljevstvo suočeno s tragedijom.

U središtu je opis tih nedelju dana u leto 1997. godine, od Dajanine smrti u automobilskoj nesreći u Parizu do njene sahrane. Oči cele nacije uprte su u kraljicu Elizabetu II, princa Čarlsa, mlade prinčeve, u kompletnu porodicu koja se "zabarikadirala" u dvorcu Balmoral. Kraljica je odlučila da maksimalno zaštiti unuke (uklonjeni su svi televizori i radio prijemnici, živeli su u izolaciji i uopšte nisu znali šta se dešavalo u Londonu i zemlji...) i kontroliše porodičnu dramu i monarhističko dostojanstvo ali, s druge strane, raste drama među njenim podanicima i u svetskim medijima...

Dileme su ogromne. Ako zastava na Bakingemskoj palati nikada u istoriji nije bila spuštena na pola koplja, jer ona ima drugu ulogu, treba li kraljica sada da učini presedan zato "što narod tako želi", a mediji ga u tome podržavaju? Treba li tradicija da poklekne pred novim "vrednostima" društva? Ovim pitanjima koja muče dvor suprotstavljen je narod u histeriji, koji silno tuguje nezadovoljan kraljičinom distanciranošću i novi, populizmu i sopstvenoj promociji sklon, britanski premijer Toni Bler koji nagovara Njeno veličanstvo da popusti zahtevima mase (ključni element priče upravo je odnos između premijera i kraljice). Iz scene u scenu, priča počinje da ističe kontrast između sveta nasleđene moći i sveta u kojem moć izabraniku daju birači. Tako se sve pretvara i u priču o ustavu, vladanju, ravnoteži snaga i uticaja između premijera i kraljice.

Svoje protagoniste, članove kraljevske i premijerske porodice, Stiven Frirs, uz vešto dodavanje istorijsko-dokumentarnih nota, uspešno predstavlja kao stvarne ljude od krvi i mesa čije dileme u vezi sa pridržavanjem kraljevskog protokola možda i nisu previše bliske ovdašnjoj publici, ali su predočene kao razumljiv deo svakodnevice sveta likova o kojima je u filmu reč.

A taj svet, koji je kao moćnu studiju karaktera oformio i razradio scenarista Piter Morgan (fikcija realnih događaja), sazdan je od sukoba između starog i novog, tradicije koja je istovremeno i snaga i slabost zemlje. Film je u celini čvrsto oslonjen na glumačke performanse koji nose čitavu težinu radnje.

Tu je pre svega dominantna Helen Miren (u naslovnoj ulozi) sa svom svojom suptilnošću, snagom izraza i veštinom minimalističkog a duboko značenjskog govora tela. Krupni kadrovi izraza njenog lica, kretanja i malih pokreta ruku ili očiju dovedeni su do savršenstva. Ona ne glumi kraljicu, ne imitira je, ona jeste kraljica. Odmerena, hladna, graciozna, ponosna, odvažna i kulturna. Žena-institucija, ali i ljudsko biće. Mirenova s lakoćom predočava duboku unutrašnju borbu za održavanje ličnog i kraljevskog dostojanstva, sve dileme u ovoj burnoj epizodi u istoriji britanske krune, ustupke željama publike da položi cveće i održi govor i da pokaže da se iza velike dame sa oreolom nedodirljivosti, ipak, kriju osećanja. Za pohvalu je i gluma Majkla Šina koji tumači mladog, kočopernog i slave željnog, Tonija Blera. Premijerovu aroganciju Šin dočarava i neprirodnim osmehom i pogledom i kretnjama ruku, ali i veštim prikazima potčinjenosti kraljici. Tu je i čitav niz sporednih likova, brižljivo i uspešno odabranih i razrađenih.

"Kraljica" je važan i osvežavajući film na tekućem bioskopskom repertoaru i nije za propuštanje.