Udžbenici grčke istorije na lomači

Specijalno za "Politiku"
Atina, aprila– Novi grčki udžbenici istorije za šesti razred osnovne škole završili su na lomači. Grupa ekstremista zapalila ih je pred parlamentom, a zatim se pridružila demonstrantima koji su ogorčeno protestovali zbog, kako smatraju, falsifikovanja istorijskih činjenica i pokušaja da se, iz političkih ciljeva, Turci prikažu boljim u očima mlađih pokolenja.

Da su napravljeni očigledni propusti koje roditelji, javnost i crkva nisu hteli da tolerišu, potvrđuje sama žestina njihovog nezadovoljstva, ali i činjenica da je Ministarstvo obrazovanja odlučilo da udžbenik povuče iz nastave. Odlukom ministra Marijete Janaku, koja se našla na udaru najžešćih kritika, posebna grupa stručnjaka uradiće analizu udžbenika istorije za šesti razred i zatim uneti sve neophodne izmene. Preciznije, sa mnogo pažnje i mnogo više kritičnosti moraće, između ostalog, da se piše o patnji grčkog naroda za vreme otomanske imperije, istorijskom periodu od nekoliko vekova  koji Grci pamte kao istorijski najbolniji, najmračniji i koji je i posle toliko vremena, latentni uzrok netrpeljivosti između dva naroda.

Razumljivo je da je upravo zato u javnosti izazvalo ogromno nezadovoljstvo pojavljivanje udžbenika istorije u kojima se, recimo, prenebregava spaljivanje grada Smirne (Izmira), ubijanje i egzodus Grka i drugih pravoslavaca na prostorima Male Azije. Deo javnosti, čak, smatra da je čin proterivanja i masakra, ukupnog stradanja naroda pod otomanskom imperijom prećutan u ime političkih ciljeva, u interesu boljih grčko-turskih odnosa.

U znak protesta ustali su roditelji, štampa i TV, grčka crkva. Arhiepiskop Hristodulos osudio je pokušaj falsifikovanja istorije i podvukao da je udžbenikom napisanom na takav način, maltene, u potpunosti izbrisana svaka uloga grčke crkve i pravoslavlja.

Jedan od autora knjige, profesor Marija Repusi odbija kritike da udžbenik nije dovoljno patriotski i smatra da nema faktičkih grešaka, a da fraze lako mogu da se izmene... Pod time podrazumeva, recimo, primer i činjenicu da je 1922. vojska Kemala Ataturka spalila grad Smirnu i da je tada poginuo veliki broj pripadnika grčke i jermenske populacije. U udžbeniku je, kako kaže profesorka, ceo događaj opisan više literarno: "27. avgusta 1922. turska armija ušla je u Smirnu. Hiljade Grka pokušale su tada da se po svaku cenu dokopaju domovine." Ona dalje objašnjava da je to nova metodologija u učenju istorije koja podrazumeva razvijanje mašte učenika.

Naravno, ovakvo objašnjenje javnost je primila kao, najobičniju – glupost. U peticijama koje su stigle Ministarstvu obrazovanja upozorava se da se zbog nekakve političke korektnosti u odnosima Atine i Ankare danas ne može zanemariti istorijska činjenica o stradanju grčkog naroda za vreme otomanske imperije, prenebregnuti činjenica genocida nad pravoslavnom populacijom, anulirati istorijska dimenzija katastrofe u Maloj Aziji... Ne može se otimanje dece od roditelja i odvođenje u janičare opisivati kao čin regrutovanja mladih od strane Turaka, kako udžbenik uči đake...

Prva verzija udžbenika dogovorena je i odobrena još 2003. godine, za vreme vladavine socijalista PASOK-a i tada je, piše ovdašnja štampa, i postignut sporazum da se izbegne isticanje istorijskih momenata koji bi mogli da i dalje podgrevaju međusobnu netrpeljivost dva naroda. Autori knjige i Pedagoški institut negiraju da su bilo kakvi politički kriterijumi uticali na način pisanja knjige i prikazivanje istorije. Međutim, javnost koja želi da se po svaku cenu očuvaju legende, tradicija i simboli grčkog naroda ne odustaje u ovoj  borbi koja je počela kao ideološka, a sve više poprima elemente političke. Ministarstvo obrazovanja je imalo sluha i na vreme je udžbenik istorije povuklo iz nastave. Kažu, do sledeće školske godine učiće se po starom, a u septembru će se videti koje su nove metode u učenju istorije ponudili i zamislili autori.