Lepota minulih vekova

Leskovac – Iz leskovačkog Narodnog muzeja, najznačajnije kulturne institucije u gradu na Veternici, najavljuju nova, opsežna istraživanja Caričinog grada. Iako je prošao skoro vek organizovanog istraživanja,  mesta gde se nalaze ostaci jednog od najvećih i najznačajnijih vizantijskih gradova u južnoj Srbiji, na teritoriji Jablaničkog okruga, njegova tajna do kraja nije otkrivena.

– Arheološki lokalitet Caričin grad, ili Justinijana Prima, predstavlja vanserijski spomenik antičkog urbanizma i arhitekture, a treba podsetiti da su istraživanja ovog lokaliteta započeta 1912. godine – kaže za "Politiku" Veroljub Trajković, direktor Narodnog muzeja u Leskovcu.

Uz brojna posrtanja i prekide, mnoge ekipe su istraživale ovaj lokalitet. Predvodili su ih naši poznati arheolozi, od Vladimira Petkovića, Franca Mesesnela, Aleksandra Deroka, Svetozara Radojčića, Đorđa Mano-Zisija, Nevenke Spremo-Petrović, Vladimira Kondića, Vladislava Popovića do Vujadina Ivaniševića, čoveka koji poslednjih deset godina nesebično daje svoj doprinos daljem istraživanju Caričinog grada, a koji je istovremeno i koordinator programa – navodi Trajković.

Direktor Narodnog muzeja u Leskovcu, inače istoričar po obrazovanju, podseća da je Caričin grad u blizini mesta svoga rođenja sagradio jedan od najvećih vizantijskih careva Justinijan I (527–565), graditelj čuvene Aja Sofije u današnjem Istanbulu. Lokalitet je, zahvaljujući dosadašnjim istraživanjima, jasno profilisan, a sada je potrebna njegova eksploatacija, kao i medijska prezentacija.

Caričin grad leži na blagim padinama koje se spuštaju od planine Radan ka Leskovačkoj kotlini, na mestu van glavnih putnih tokova, pa je to bio osnovni razlog što su se tek krajem XX veka pojavile prve vesti o značajnim ostacima grada izgubljenog u dolini Puste reke. Ruševine grada je, inače, prvi opisao znameniti Mita Rakić 1880. godine u listu "Otadžbina".

Prva arheološka iskopavanja obavljena su u predvečerje balkanskih ratova, a Vladimir Petković je za početak radova izabrao najvišu tačku, dominantan plato na kome je otkrio ostatke episkopske bazilike.

Ponesen veličinom grada, otkrićem velike crkve, mnoštvom arhitektonske plastike i ostacima mozaika, izneo je prve hipoteze o veličini grada i njenom trajanju, koje i danas zaokuplja pažnju stručnjaka. Nažalost, ratni vihori i ekonomske teškoće su prekinule istraživanja koja su obnovljena tek 1936. godine pod pokroviteljstvom dveju ključnih institucija – Srpske kraljevske akademije i Univerziteta u Beogradu, a pod vođstvom prvog istraživača Vladimira Petkovića. Godinu dana kasnije, radovima se priključio France Mesesnel, a nova sistematska istraživanja prekinuta su 1940. godine.

Istraživanja su posle dužeg prekida obnovljena 1947. godine i trajala su sve do 1970. godine, a potom nastavljena 1975. pod rukovodstvom Vladimira Kandića i Vladislava Popovića, kada je i usledila saradnja sa francuskim naučnicima na čelu sa Noelom Divalom, Žan Mišelom i drugima.

Sva ova istraživanja pokazala su da je utvrđeno naselje Caričin grad, dužine više od 500 metara i da je urbano jezgro sačinjeno od tri celine – Akropolja, Gornjeg i Donjeg grada, na koje se nadovezuje široko predgrađe i spomenici u bližoj i daljoj okolini. Na najvišem platou, koji dominira okolinom, postavljen je Akropolj, a ispod njega leže Gornji i Donji grad.

– Mnogo je urađeno na istraživanju ovog vrednog lokaliteta, ali predstoje nova opsežna i značajna istraživanja – zaključuje Veroljub Trajković, direktor Narodnog muzeja u Leskovcu i menadžer kompletnog projekta.