Oštećenje spomenika je krivično delo

Banjaluka – Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika u BiH je od početka svog rada 2002. godine proglasila ukupno 692dobra nacionalnim spomenicima Bosne i Hercegovine: 500 dobara nalazi se na području Federacije BiH, 183 na području Republike Srpske, a devet na području Brčko distrikta.

U razgovoru za „Politiku” istoričarka umetnosti i članica Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika dr Ljiljana Ševo kaže da je na prvi pogled uočljiva nesrazmera u broju spomenika na teritoriji dva entiteta posledica činjenice da je u periodu od marta 2002. godine do marta 2013. godine komisiji upućeno oko 1.450 takvih zahteva, a znatno manji broj njih odnosi se na dobra sa prostora Republike Srpske.

„Tako brojčani debalans na osnovu kojeg bi se površno i pogrešno moglo zaključiti da u Republici Srpskoj ima manje vrednih objekata naše baštine nego u Federaciji BiH, zapravo odslikava neažurnost institucija i pojedinaca u pokretanju procedure za proglašenje”, ističe Ljiljana Ševo i naglašava da je u svom desetogodišnjem radu Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika donela odluke o nominaciji četiri spomenika za upis na Listu svetske baštine Uneska: stari most u Mostaru; most Mehmed-paše Sokolovića u Višegradu; istorijsko gradsko jezgro Jajca, dok je nominacija stećaka za upis na Listu svetske baštine Uneska, koju komisija realizuje kao međudržavni projekat sa Srbijom, Hrvatskom i Crnom Gorom – u toku.

Na pitanje šta zapravo podrazumeva zaštita kulturno istorijskog nasleđa, Ljiljana Ševo kaže da su, prema zakonskim odredbama, vlasti entiteta na čijoj teritoriji se spomenik nalazi, u obavezi da osiguraju pravne, naučne, tehničke, administrativne i finansijske mere za njegovu zaštitu, restauraciju, konzervaciju i prezentaciju.

– Takođe, oštećenje nacionalnog spomenika predstavlja krivično delo i postoji obaveza da se postavi javno obaveštenje o toj odluci. U skladu s tim, komisija je u obavezi da osigura da uz svaki nacionalni spomenik bude postavljena odgovarajuća informaciona ploča sa natpisom da je spomenik pod zaštitom države i sa osnovnim podacima o spomeniku. Komisija je uspostavila Listu ugroženih nacionalnih spomenika za koje je neophodno provesti hitne mere zaštite da bi se sprečilo njihovo potpuno uništenje. To je potrebno da bi se usmerila pažnja svih odgovornih entitetskih i državnih tela uprave, ali i mogućih donatora i investitora na one spomenike kojima preti nestanak, ukoliko odmah ne budu preduzete neophodne aktivnosti za njihovo spasavanje. Trenutno se na listi nalazi 70 najugroženijih spomenika.

Na zaštiti ugroženog nasleđa, naravno, ne radi samo Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, već veoma intenzivno i entitetski zavodi za zaštitu kulturnih dobara. Te aktivnosti su brojne, nekad obimne i složene i teško ih je pobrojati sve, a nezahvalno izdvajati pojedine. Ali na primer, u proteklih desetak godina izvršeni su radovi konzervacije i restauracije na Crkvi manastira Vozuća, tvrđavi i Mitreju u Jajcu, Crkvi Svetog Petra i Pavla u Ošanićima, Jevrejskom groblju u Sarajevu, Ferhad-pašinoj džamiji u Banjaluci, Crkvi manastira Zavala, zbirci ikona pravoslavne crkve u Livnu, Većnici u Novom Gradu, starom kamenom mostu u Konjicu, Crkvi Svetog Nikole u Trijebnju, muzeju franjevačkog samostana u Fojnici, Eminagića konaku u Tešnju i mnogim drugim, kaže Ljiljana Ševo. „Nasleđe je važna kategorija i u domenu međunarodne prezentacije. U ovom trenutku veoma značajan aspekt nasleđa je mogućnost njegovog uključivanja u razvojne procese, u okviru takozvane intergrativne zaštite, koja podrazumeva objedinjavanje interesa zaštite nasleđa i procesa planiranja i upravljanja urbanim i ruralnim celinama, celim regionima i državom”, kaže naša sagovornica.