„Hazarski rečnik” konačno objavljen na arapskom

Posle pune 42 godine od prvog objavljivanja „Hazarski rečnik” Milorada Pavića konačno je objavljen na arapskom jeziku, u izdanju kuvajtske izdavačke kuće „Wasm Publications”, u prevodu Muhameda Ajata Hane.

Ovim izdanjem „Hazarski rečnik” dobio je svoj 41. prevod, čime je postao dostupan i čitaocima jednog od najvećih jezičkih, kulturnih i civilizacijskih prostora sveta. Istovremeno, ovo izdanje ima i snažnu simboličku vrednost. Roman čija je unutrašnja struktura izgrađena na susretu jevrejske, hrišćanske i islamske tradicije posle 42 godine konačno je progovorio i na jeziku jedne od tih velikih civilizacija.

Povodom objavljivanja prvog arapskog izdanja „Hazarskog rečnika”, književnica Jasmina Mihajlović, naslednica autorskih prava Milorada Pavića, izjavila je:

– Ovo izdanje doživljavam kao jedan od najvažnijih događaja u međunarodnoj recepciji Milorada Pavića u poslednjim decenijama. Put do njega trajao je više od četiri decenije. Iako je roman preveden na 40 jezika i odavno zauzeo mesto među najznačajnijim delima savremene svetske književnosti, upravo je objavljivanje na arapskom jeziku predstavljalo jedan od najdužih i najzahtevnijih međunarodnih izdavačkih poduhvata u istoriji ove knjige. Tokom godina vođeni su brojni razgovori i pregovori sa izdavačima širom arapskog sveta, ali bez uspeha. Tek zahvaljujući dugogodišnjoj saradnji sa turskom agencijom „Introtema Translation and Copyright Agency”, otvoren je put ka izdavaču u Kuvajtu i realizaciji ovog izuzetnog projekta. Prvo izdanje „Hazarskog rečnika” objavljeno je 1984. godine. Četrdeset prvi prevod potvrđuje da ova knjiga i posle više od četiri decenije nastavlja da osvaja nove čitaoce širom sveta. Za mene ovo nije samo četrdeset prvi prevod. To je potvrda da velika književnost ne poznaje granice i da pronalazi put i tamo gde se činilo da ga nema. Posebno me raduje što knjiga koja je spojila jevrejsku, hrišćansku i islamsku tradiciju danas ulazi upravo u arapski kulturni prostor – rekla je Jasmina Mihajlović.

Objavljivanje arapskog izdanja „Hazarskog rečnika” prilika je da se skrene pažnja na jednu važnu činjenicu koja je u međunarodnoj nauci o književnosti odavno prihvaćena, ali je u Srbiji još uvek nedovoljno poznata, kako ističe.

– Danas se „Hazarski rečnik” u međunarodnoj nauci o književnosti smatra jednim od kanonskih dela svetske ergodičke književnosti.

Pojam ergodička književnost (ergodic literature) uveo je 1997. godine norveški teoretičar Espen J. Arset u svojoj kapitalnoj studiji „Cybertext: Perspectives on Ergodic Literature”. Naziv potiče od grčkih reči ergon (rad) i hodos (put), a označava književna dela koja od čitaoca zahtevaju aktivno učešće u procesu čitanja. Za razliku od tradicionalnog romana, koji se čita od početka do kraja, ergodička književnost omogućava različite puteve kroz tekst, različite redoslede čitanja i različita značenja, u zavisnosti od izbora samog čitaoca. Za razliku od tradicionalnog romana, u ergodičkom delu čitalac nije samo primalac teksta već i saučesnik u njegovom oblikovanju.

Upravo je „Hazarski rečnik” postao jedan od najpoznatijih primera takvog načina čitanja. Upravo zbog toga „Hazarski rečnik” danas zauzima posebno mesto u istoriji svetske književnosti kao jedno od dela koje je najavilo hipertekstualnu, digitalnu i interaktivnu književnost 21. veka. Milorad Pavić je ovu književnoteorijsku odrednicu prihvatio još za života, smatrajući da ona daleko preciznije opisuje prirodu njegovog književnog postupka od oznake „postmodernizam” – objasnila je Jasmina Mihajlović, dodajući i to da ovaj pojam još nije dovoljno prisutan u srpskoj univerzitetskoj nastavi i književnoj kritici, da objavljivanje arapskog izdanja nije samo veliki izdavački uspeh, već da označava trenutak u kojem „Hazarski rečnik” ponovo pokazuje da velika književnost nastavlja da osvaja nove jezike, nove čitaoce i nove načine čitanja.