Narodne nošnje izraz života

Od našeg stalnog dopisnika

Banjaluka – U Muzeju Republike Srpske najbrojnija je zbirka tekstila, u kojoj je oko 3.000 trodimenzionalnih predmeta. U ovoj ustanovi u toku je izložba košulja koju je priredila kustos etnolog Danijela Đukanović.

– Materijalna i nematerijalna kulturna baština s kraja 19.i početka 20.veka izražena u načinu odevanja, kićenja, umećima, veštinama, verovanjima i uopšte življenju na određenom prostoru, nastala je, razvijala se i sazrevala pod uticajem i prisvajanjem različitih kulturnih tekovina tokom dugog vremenskog perioda. Dolaskom Austrougara u Bosnu i Hercegovinu početkom 20. veka  usvaja je i srednjoevropska kulturna baština – rekla za „Politiku” Danijela Đukanović.

Odevanje na prelazu iz 19.u 20.vek možemo da posmatramo iz dva konteksta, zapravo postojala su dva načina odevanja – tradicionalna narodna nošnja, koja je karakteristična za seoske sredine i pripada jednom određenom tipu narodnih nošnji u BiH, i gradska nošnja koja je u svim gradovima BiH bila gotovo identična, objasnila je naša sagovornica.

Odevanje u BiH krajem 19. i početkom 20 veka bilo je pod uticajem kulture i načina življenja koje je obeležilo ovo vremensko razdoblje. Seosko stanovništvo sve tri konfesije oblačilo je tradicionalnu narodnu nošnju koja je veoma rano prestala da se nosi, jer je počela da poprima uticaje gradskog odevanja.

– Narodne nošnje i gradski kostimi koji se čuvaju u Etnološkom odeljenju Muzeja Republike Srpske sakupljane su od 1930. godine do danas. Izrađene su krajem 19.veka, a bile su u upotrebi do četrdesetih godina 20. veka. U muzeju se čuvaju u najvećem broju narodne nošnje sa prostora severozapadne Bosne, odnosno nekadašnje Bosanske Krajine, dok su u malom broju zastupljene narodne nošnje sa prostora Posavine i Srednje Bosne. One nose u sebi elemente stare balkanske, slovenske i orijentalne kulture, dok je gradska nošnja bila pod uticajem orijentalne i srednjoevropske kulture – istakla je Danijela Đukanović.

Narodne nošnje predstavljaju proizvod domaće kućne radinosti i izrađene su od sirovina koje su karakteristične za određen prostor: lan, konoplja i vuna. Na prostoru Republike Srpske, odnosno BiH razlikuju se  tri tipa narodnih nošnji: dinarski, posavski i srednjobosanski.

–Od dinarskih nošnji koje se čuvaju u depou Etnološkog odeljenja zastupljene su narodne nošnje iz Imljana, Zmijanja, Glamoča, Bosanskog Grahova, Petrovca, Janja, Kotor Varoši, Debeljaka, Kupresa. Glavne karakteristike dinarskih nošnji su: lanena duga košulja izjedna krojena sa umetnutim pravim klinom ispod ruke, vezena na skutima pozadi, na rukavima i na prsima – dodala je Đukanovićeva.

Pored dinarskog tipa narodne nošnje u fundusu Etnološkog odeljenja zastupljena je i nošnja posavskog tipa iz Dervente, Doboja, Teslića, okoline Gradiške. Ukrašena je utkanim vezom duž skuta pozadi i na rukavima, od crnog i crvenog pamuka. Preko košulje se nosio zubun, pregača, pojas tkanica i čarape.

Od srednjobosanskog tipa narodnih nošnji zastupljene su narodne nošnje iz okoline Travnika, Gornjeg i Donjeg Vakufa i Jajca. Ženska narodna nošnja ovoga tipa sastoji se od košulje tkane od „uzvodnog” pamučnog ili mešanog veza, duga do gležnja sa nabranim klinima ispod ruke koji ih čine vrlo širokom.

–Svi navedeni tipovi narodnih nošnji doživeli su transformaciju početkom 20. veka pod uticajem industrijalizacije i uticaja grada na selo. Pored muškog i žensko stanovništvo sve više dolazi u bliži dodir sa gradom i gradskim načinom života, a posledice toga su promene u načinu oblačenja – pojasnila je Danijela Đukanović.

Boro Marić