„Kobra” za Džejmsa Bonda u PTT muzeju

Kako je izgledao prvi Morzeov telegraf u Srbiji iz 1855. godine i Hjuzov uveden kod nas 1891. ili kako se koristio „Edisofon“, mehanički diktafon iz 1912, moći će ubuduće da vide posetioci nove, stalne postavke „Tačka spajanja” u PTT Muzeju (Majke Jevrosime 13) u Beogradu. Povodom devet decenija rada ovog muzeja, ekskluzivno za predstavnike medija juče je organizovan obilazak od sada stalne postavke, prve posle 1958, u prisustvu kustosa Ljiljane Đorđević, koja je između ostalog rekla :

– Sve aspekte života, kulturnog, ekonomskog, političkog možete da vidite iz prethodne 173 godine koliko pošta postoji, na 800 kvadratnih metara renoviranog PTT muzeja, gde je postavljeno 250 eksponata, iz poštanske i tehničke zbirke, kao i originalna dokumenta iz 19 veka, u pet celina. Tako su prvim segmentom obuhvaćeni predmeti iz perioda od 1805. do 1840. tačnije do otvaranja prvih pošta, drugi segment se odnosi na godine od 1840. do 1866. odnosno do zakona o poštama, koji je regulisao uvođenje poštanskih maraka, kolskog saobraćaja, niže tarife, poštanske sandučiće, treći se odnosi na razdoblje od 1866. do 1918., četvrti – istorijski možda nama i najzanimljiviji od 1918. do 1945. kad su izgrađene velike reprezentativne zgrade pošte, koje su danas pod zaštitom spomenika kulture. I peti segment podrazumeva period od 1945. do danas. Važno je reći da je ulaz besplatan.

Pošta kao institucija koja spaja, inspirisala je organizatore da naziv nove postavke bude baš „Tačka spajanja”, a izložbu prati istoimena monografija autora Ljiljane Đorđević, Milorada Jovanovića i Željka Sarića.

Ljiljana Đorđević, kao jedan od najvrednijih eksponata navodi „Belinograf“, aparat za primanje i slanje fotografija, crteža i slika, koji je lično iz Pariza Eduard Belin, pronalazač, poslao u Beograd, sa specifikacijom kako se koristi, sa putnim troškovima i 1938. je montiran u zgradi u Takovskoj ulici, a korišćen je do polovine 20. veka. Kako saznajemo postavka sadrži i mnoštvo originalnih dokumenata i pisama iz 19. veka, poput pisma kneza Miloša iz 1841. i Vuka Karadžića iz 1837.

Posetioce u holu PTT muzeja dočekuje diližansa iz 19. veka korišćena za prevoz pošte i putnika na teritoriji Istre, a izložba pruža priliku da se sazna u kakvim političkim i ekonomskim okolnostima su se nekada gradili putevi i železnička infrastruktura u Srbiji. Postavka kroz istoriju poštanskog i telefonskog saobraćaja od 1805. godine do danas, odslikava mnoge istorijski značajne, a malo poznate detalje o nastojanjima države da se kroz tehničke i tehnološke inovacije izbori za svoj ekonomski i politički uticaj.

Kao u svim muzejima i ovde svaki eksponat ima priču, a Ljiljana Đorđević je pravi sagovornik u tom slučaju:

– Pogledajte Eriksonov telefonski aparat zvani „kobra”, koji je korišćen u filmovima na primer o Džejmsu Bondu. Imamo aparat takozvani čirak ili svećnjak, korišćen u filmu „Neki to vole vruće”. U stvari u našoj zbirci imamo sačuvane originalne telefone od 1882. do danas. Dovoljno je reći da imamo telefon kralja Petra Prvog, koji je koristio u periodu od 1904. do 1911. godine. Svima je zanimljiva čuvena induktorska telefonska centrala iz Sarajeva, montirana u Konaku na Bistriku, koji je bio sedište austrijskog vojnog zapovednika za BiH, gde su odnesena tela prestolonaslednika Ferdinanda i vojvotkinje Sofije, posle atentata. Iz te centrale je Oskar Poćorek, vojni zapovednik Austrije javio svojoj vladi da je izvršen atentat i da je princ preminuo. Centrala je korišćena u periodu od 1895. do 1920. i tada ju je poštanska direkcija iz Sarajeva ustupila našem muzeju u Beogradu.

Saznajemo da zaposleni u PTT muzeju imaju mnogo planova, između ostalog da ovu stalnu postavku učine interaktivnom, recimo da induktorski telefoni mogu da se upotrebe, a da na telegrafskim aparatima posetioci po želji otkucaju svoje ime. Zapravo, u ovom muzeju su svi eksponati u upotrebljivom stanju. 

– Razmišlja se i o budućim tematskim izložbama, jedna od njih bi obuhvatila i značajne filatelističke zbirke, koje sadrže poštanske marke – od prve 1866. koja je ovde štampana do danas, a imamo i strana izdanja. Sarađujemo sa Svetskim poštanskim savezom u Bernu i dovoljno je reći da je Srbija 1874. učestvovala u njegovom osnivanju. Namera nam je da PTT muzej bude mesto komunikacije, obrazovanja i zabave. Saradnja sa sličnim muzejima iz inostranstva se podrazumeva, recimo sa Muzejom nauke i tehnike iz Ljubljane, ali i šireg okruženja. Zato što je istorija pošte na našim prostorima veoma vezana za istoriju pošte u Beču, Budimpšeti i Istanbulu, kaže kustoskinja Ljiljana Đorđević.