Čudna ljubav belog konja i topole

Pitanja o utemeljenosti jedne manifestacije kakva je Zlatno pero Beograda, o građenju njegovog profesionalnog identiteta i integriteta, o prerastanju nacionalnog pregleda ilustracije u međunarodno bijenale posvećeno ovoj oblasti primenjene umetnosti deo su istorijske građe koja danas obavezuje i organizatore i finansijere i istoričare umetnosti. Od osnivanja 1959. Zlatno pero slovi za jednu od najstarijih izložbi ilustracije u Evropi. Nažalost, dešava se da kontinuitet, tradicija i dometi nisu uvek dovoljno relevantni parametri u usredsređivanju jednog projekta čija je koncepcija tipična za 20. vek. Jer, sve su veći zahtevi u promovisanju jednog projekta i njegove standardizacije. U praksi dominira interaktivni koncept koji niveliše atraktivnost događaja, a njegova produkcijska snaga meri se i kustoskim vođenjem kroz postavku, stručnim skupovima. Iskreno, timovi stručnjaka mogu da realizuju ove visoke zahteve, a oni su najčešće deo muzejskog osoblja. Strukovna udruženja u tranzicijskim pretumbacijama finansijski tavore i ovo je moment kada se mora priznati da je profesionalni entuzijazam osnovno pogonsko gorivo udruženjskih kustosa. ULUPUDS, čija je tvorevina Zlatno pero, deo je tog zaboravljenog sistema čiji je rad ozbiljno ugrožen. Iz ove pozicije može se razumeti da ni katalog ovog međunarodnog Zlatnog pera još uvek nije publikovan.

Uprkos teškoćama, u nastojanju da se uhvati korak sa vremenom i njegovom paradigmom, očiti su pokušaji revitalizacije koncepta Zlatnog pera. Tako, centralnoj postavci Međunarodnog bijenala ilustracije dodate su i osnažujuće prateće izložbe; Dragan Bibin, laureat prošlog Zlatnog pera, predstavio je slike i printove (Grafički kolektiv), a Meksiko u umetničkim knjigama, autorski je projekat Lepe Milošević Sibinović (Institut Servantes).

Ako je suditi po broju izlagača fenomen ilustracije i njenih autora-zaljubljenika snažno je prisutan bez obzira na to da li je rad deo literarnog predloška ili autonomna kreacija koja referira na drugi kontekst.

Faktografija centralne postavke, otvorenosti za sve vidove ilustracije i dominacija dobrih radova potvrđuje referentne pozicije ove manifestacije i u međunarodnim okvirima; predstavljeni su radovi 201 umetnika (81 stranac, 120 domaćih) iz 20 zemalja Evrope i Azije.

U vizuelnoj i idejnoj interpretaciji radova moguće je prepoznati različite kulturne obrasce u kojima se npr. razlikuju ukrajinska od japanske škole ilustracije. Nismo prebrojavali, ali utisak je da odličnim radovima na izložbi dominiraju umetnici iz Irana (gran pri je dobila njihova umetnica pre nekoliko godina) u čijim je neverbalnim refleksijama sačuvano kreativno bogatstvo individue. To je samo jedan od pokazatelja gde su umetnički centri u kojima se pomno neguje ilustracija. Kao svojevrsna vizuelna Vavilonska kula na kojoj je iscrtana mapa različitih poetskih jezika ovo bijenale ilustracije pulsira realizmom, fantastikom, nadrealizmom u rasponu od tradicionalne ilustracije u kojoj se neguje poetizovano crtačko tkivo, preko kolaža do primene novih tehnologija; i ekskluzivnost radova: od originala do printa. U tom kontekstu simptomatično zvuči stav Boba Živkovića, jednog do veterana u ovoj oblasti: „Ilustracija nije dekoracija… crtež može biti glavni lik…”

Poseban segment izložbe na Kalemegdanu posvećen je mladim autorima, studentima Visoke tehničke škole iz Novog Sada, čiji su radovi dobar primer pažnje koja je posvećena studijama ilustracije.

Svakako, karakter manifestacije, pa i Zlatnog pera, učvršćuje sistem nagrada koji obično fokusira jake autorske pojave. Međunarodni žiri je ove godine gran pri dodelio portugalskom umetniku Žoau Vazu de Karvalju, njegov upečatljiv i duhovit bošovski svet zasluženo je nagrađen i 2009. Međunarodnim zlatnim perom Beograda.

Umetnička knjiga i bibliofilska izdanja, kao poseban doprinos veri u kreaciju koju prati manuelni postupak, istaknuti su ovogodišnjim Međunarodnim zlatnim perom Beograda, a tri laureata su – Stefan Boškov (Bugarska), Fotini Stefanidi (Grčka), čiji je bajkoviti naziv „Čudna ljubav belog konja i topole”, kao paradigma čitave manifestacije (i u naslovu ovog teksta), i Daniela Fulgosi (Srbija) sa decentnim projektom posvećenom Disovoj poeziji.

Takođe, dodeljene su i tri plakete ove manifestacije kao i počasne diplome.

Van svake sumnje, Zlatno pero – Međunarodno bijenale ilustracije u afirmaciji ovog gradivnog stvaralačkog segmenta u mnogim produkcijama nalazi svoje dublje pokriće u kulturnoj i društvenoj misiji koju je potrebno po/održati.