Cela varoš Bač postaje muzej

Na rubu Panonske nizije, usred etnički raznolikog Bača, nalazi se arheološko nasleđe, nastajalo od 12. do 19. veka, pod različitim uticajima – romanike, gotike, renesanse, vizantijske i islamske umetnosti, baroka, narodnog stvaralaštva.

Pomalo zaboravljen kraj, izvan glavnih tokova, ali očuvan kao spona kultura Balkana i zapadne Evrope, danas ponovo dobija na važnosti, budući da će kulturna dobra Bača – prvi put pomenutog 535. godine, koji je u srednjem veku često bio u svojini ugarskih kraljeva – biti obnovljena sredstvima iz fonda Evropske unije.

Tim povodom ambasadori Češke, Grčke, Bugarske, Belgije, Poljske, Rumunije, Slovačke, i Hrvatske predvođeni Majklom Davenportom, šefom delegacije EU u Srbiji, posetili su ovu vojvođansku opštinu koja je prepoznata kao mesto interkulturnog i interreligijskog dijaloga.

Majkl Davenport naglašava da je ovo izuzetna prilika da se na terenu vidi kako izgleda naša vizija za opštinu Bač.

– Ponosan sam što u okviru naših mogućnosti i programa EU možemo da podržimo ovaj projekat. Bač je bogato drevno mesto sa velikom kulturnom baštinom, i ideja je da se privuče veća pažnja turista na vredne spomenike, manastir i bačku tvrđavu. Naši planovi tiču se dugotrajnog razvoja kulture i podsticanja lokalne privrede u ovom regionu – istakao je Davenport.

Za obnovu franjevačkog samostana u Baču, formiranje muzeja i obrazovnog centra, EU je obezbedila 890.000 evra. Cilj je da se u Baču oformi takozvani difuzni muzej, sa punktovima oko istorijskih zdanja, gde su očuvana kulturna dobra. Jer u ovom mestu se zaista na svakom koraku nailazi na neki spomenik kulture.

Ministar kulture Ivan Tasovac istakao je da će posetioci ovog svojevrsnog grada-muzeja moći da dodirnu različite vekove, tradicije i religije.

– Projekat je godinama bio samo u mašti, a posvećenošću i znanjem uspeli smo da pronađemo donatore, nacionalne i internacionalne, što će predstavljati model budućeg razvoja kulture u Srbiji – rekao je Tasovac.

Punktovi ovog otvorenog muzeja biće franjevački manastir iz 12. veka, srpski pravoslavni manastir Bođani iz 15. veka, ostatak turskog hamama iz 16. veka, i tvrđava iz 14. veka.

– U samostanu je dosta urađeno na konzervaciji slikarstva, arheološkim istraživanjima, otkrivena je freska iz 13. veka „Raspeće Hristovo”, izvršeni su konzervatorski radovi na arhitekturi, a biće sređeni krov i fasada – kaže arhitekta Slavica Vujović.

Među umetničkim delima samostana izdvajaju se „Tajna večera”, rad osiječkog slikara P. A. Sensera, iz 1737, ikona „Bogorodica Umilenija”, rad majstora Dime iz 1684, kao i rukopisne i štampane knjige od 15. do 18. veka.

– Ovde su jedine barokne orgulje u Vojvodini. I danas se koriste i mogu čuti 100 metara izvan crkve. Zanimljivo je, kada se u Baču 1738. pojavila kuga, narod se razbežao po šumi, a u samostanu su ostala samo dva sveštenika. Tri godine živeli su bez izlaza van kruga samostana – izdvaja fratar samostana Josip Špehar.

Ambasadori su obišli i ostatke turskog kupatila, građenog nakon Mohačke bitke 1529, godine kad su Turci okupirali ove krajeve. Danas je sačuvan deo kubeta nad centralnom prostorijom, a hamam je imao čekaonicu, prostoriju za kupanje, rezervoar za vodu i ložionicu.

Uputili smo se ka tvrđavi u Baču, koja je na preliminarnoj listi svetske baštine Uneska, gde su u toku radovi finansirani iz programa EU „Heromat”, u kom učestvuje 10 partnera iz još četiri zemlje – Velika Britanija, Italija, Rusija, Slovenija.

Zatekli smo Italijane koji imaju obavezu da svoju mobilnu laboratoriju, dobijenu od sredstava EU, ustupe projektima finansiranim iz istog fonda.

– U ovoj fazi ispitujemo materijal sa zidina. Dosta je soli, vlage, mikrobiološke kontaminacije. Jedan deo tvrđave biće restauriran, a drugi konzerviran – objašnjava Janja Ranogajec sa Tehnološkog fakulteta u Novom Sadu.

Zamak ove tvrđave podignut je na meandru reke Mostonge. Gradnja tvrđave započeta je 1338–1342, a od sredine 15. veka sledi intenzivna gradnja i prilagođavanje ratnim tehnikama u sklopu ojačavanja južne granice pred turskim osvajanjem. Turci su osvojili tvrđavu 1529. i koristili su je do oslobođenja 1686, o čemu svedoči turski putopisac Evlija Čelebija.

– Danas kada smo ugostili diplomate, Bač je, nakratko, ponovo postao kulturni centar regiona, kao što je bio pre mnogo vekova. Učinićemo sve da ove spomenike očuvamo i damo svoj doprinos na polju zaštite – izjavio je predsednik opštine Bač Dragan Stašović.

Kako je trgovac iz Dalmacije ponovo progledao

Drugi punkt otvorenog muzeja biće pravoslavni manastir Bođani, gde je u saradnji sa Ministarstvom kulture Italije obnovljen deo fresko-slikarstva. Sam manastir, udaljen 15 kilometara od Bača, ima samo četiri monaha. Izgradio ga je srpski trgovac Bogdan iz Dalmacije 1478. godine, koji je radi trgovine prolazio ovim mestom i iznenada mu se zamutio vid. Na mestu gde je danas crkva pomolio se Bogorodici, umio vodom sa izvora, i obećao da će ako isceli vid izgraditi manastir o svom trošku, što je i učinio. Unutrašnjost manastirske crkve prekrivena je zidnim slikama ikonopisca Hristifora Žefarovića.