Čestitke kroz vekove

Zrenjanin – Običaj slanja čestitki je veoma star. Poruke sa lepim željama povodom Nove godine sreću se već kod drevnih Kineza i Egipćana koji su svoje pozdrave prenosili na svicima papirusa. Najstarija poznata evropska čestitka iz 1400. godine nastala je u Engleskoj. Ovom temom, na zanimljiv način, bavili su se u zrenjaninskom Narodnom muzeju.

Branka Babić, kustos-etnolog, Bojana Vidović, bibliotekar i Ana Šesto, pedagog na stručnoj praksi, organizovale su povodom novogodišnjih i božićnih praznika izložbu i kreativne radionice pod nazivom „Neka ova zima ispuni želje svima”.

Postavka obuhvata reprodukcije novogodišnjih i božićnih čestitki iz fonda novosadskog Muzeja Vojvodine, kao i originalne čestitke iz privatne kolekcije. Zrenjaninci imaju priliku da se upoznaju sa, sada već pomalo zaboravljenom, simbolikom i istorijatom slanja čestitki. Tim povodom se organizuju i porodične radionice u kojima i deca, zajedno sa roditeljima, prave čestitke i pišu „srećne” poruke, onako kako se to radilo vekovima, a sada pod pritiskom novih tehnologija pada u zaborav.

Mlade autorke ističu da se na području Vojvodine čestitke javljaju krajem 19. veka pod uticajem Zapada, kada dobijamo prve dopisnice 1869. godine. Štampanje dopisnica, a potom i čestitki u Banatu omogućile su rane pojave prvih štamparija. Mala ručna presa radila je u Padeju već 1790. a prvu pravu štampariju u tadašnjem Velikom Bečkereku imao je 1847. Paul Plajc, što mu je omogućilo i štampanje prvih novina.

Kada je reč o razmeni poruka pismenim putem pa i čestitki, prepiska je bila privilegija obrazovanih, pa su novogodišnje i božićne poruke razmenjivane samo u građanskom sloju. One su bile i simbol važnog društvenog statusa.

Zbog multietničke strukture stanovništva, u Vojvodini su se slavili različiti praznici i običaji, stoga su bile najbrojnije božićne, uskršnje, slavske i slične. Čestitke koje se čuvaju u vojvođanskim domovima potiču iz Austrije, Nemačke, Italije, Engleske, Rusije, Češke, SAD...

Pisane su na različitim jezicima i odlikuju se krasnopisom i čitkošću, što ukazuje na vrednost ne samo ilustracije, nego i poruke. Ilustracije čestitki veoma često su menjane, zbog čega se pojavljuje veliki broj motiva. Simboli sreće, blagostanja, ljubavi i mladosti morali su biti deo svake poruke.

Scena Hristovog rođenja je dominantna kompozicija božićnih čestitki, a obavezna grana jelke predstavlja simbol dugovečnosti i nepromenljive sreće, zato što i zimi zadržava zelene iglice, pa deluje mlado i sveže čak i u dubokoj starosti. Badnjak od hrastovog drveta je simbol života, besmrtnosti ili trajanja. Božićna slama predstavlja useve, novo žito i ima plodotvornu snagu. Tu su i sveće, jer u narodu vlada verovanje da njihova blaga svetlost štiti od raznih nedaća.