Osam decenija Danila Kiša

BEOGRAD – Pre osam decenija, 22. februara 1935. godine, rođen je pisac Danilo Kiš.

Njegova antologijska dela „Peščanik”, „Grobnica za Ivana Davidoviča”, „Enciklopedija mrtvih” i druga, prevođena su i objavljivana širom sveta.

Rođen je u Subotici, a njegova porodica napustila je Novi Sad 1942. posle masovnog ubijanja Jevreja i Srba od strane mađarskih okupacionih trupa, poznatog kao - Racija, i zaputila se na sever u Mađarsku, u rodni kraj njegovog oca Eduarda.

Jevrejsko poreklo oca odredilo je tragičnu sudbinu porodice. Eduard Kiš uhapšen je 1944. godine i ubijen u koncentracionom logoru Aušvic. Porodica je deportovana u Cetinje, rodno mesto Danilove majke Danice, rođene Dragičević.

Danilo Kiš diplomirao je 1958. godine na Filolozofskom fakultetu u Beogradu, kao prvi u generaciji, na katedri za opštu književnost. U to vreme je bio član uredništva studentskog časopisa „Vidici”.

Počeo je kao pesnik i prevodilac, predvodio je sa francuskog, ruskog i mađarskog jezika, a potom se okrenuo prozi kojom je u drugoj polovini 20. veka izveo, kako književni teoretičari i istoričari navode, „poetički preokret u srpskoj književnosti”.

Posle dela „Bašta i pepeo” (objavljeno 1965. godine), „Peščanika” (NIN-ova nagrada za najbolji roman 1972. godine), usledili su novela „Grobnica za Borisa Davidoviča” (1976) i prvo izdanje „Enciklopedije mrtvih”, 1980. godine.

„Enciklopediju mrtvih” zajednički su objavili „Prosveta” iz Beograda i zagrebački „Globus”, kao desetu knjigu Dela Danila Kiša.

Drugo izdanje objavila je „Prosveta” pet godina kasnije i od tada su na srpskom jeziku štampane desetine izdanja ove knjige. Te, 1985. je objavljeno i prvo inostrano izdanje, na francuskom jeziku, u izdanju „Galimara”.

Usledila su izdanja na holandskom, mađarskom, nemačkom, slovenačkom, španskom, portugalskom, italijanskom, švedskom, albanskom, engleskom, slovačkom, poljskom, turskom, hebrejskom, norveškom, grčkom, češkom, rumunskom, ukrajinskom, japanskom, makedonskom, bugarskom i kineskom.

Na pojedinim od tih jezika „Enciklopedija mrtvih” je štampana u više izdanja, mestimicno je čak u okrilju jedne kulture imala i više različitih prevoda.

U najnovijem izdanju na srpskom, beogradski izdavač Arhipelag, objavio je Dela Danila Kiša u deset knjiga, priredijivač izdanja je bila Mirjana Miočinović. Izdavač je podsetio da da zajedno sa knjigom „Grobnica za Borisa Davidoviča” novelistički ciklus u prozi „Enciklopedija mrtvih”, „oličava veliko finale jedne jedinstvene književne i životne avanture”.

Sam Kiš je u „Post skriptumu” uz priče iz „Enciklopedije mrtvih”, zabeležio: „Sve priče u ovoj knjizi u većoj ili manjoj meri u znaku su jedne teme koju bih nazvao metafizičkom, od speva o Gilgamešu, pitanje smrti jedna je od opsesivnih tema literature”.

Dopisni član SANU postao je decembra 1988.

Danilo Kiš je preminuo u Parizu 15. oktobra 1989, sahranjen je u Aleji velikana na Novom groblju u Beogradu.