Veljko Stanojević – dosledni klasik

Umetnički opus Veljka Stanojevića, čiji je pradeda bio prota Mateja Nenadović, a prijatelj čuveni Amedeo Modiljani, zauzima značajno mesto među vodećim predstavnicima građanskog modernizma u srpskoj i jugoslovenskoj umetnosti 20. veka. Sticajem okolnosti, tokom jednog dela karijere bio je, kako ocenjuju istoričari umetnosti, nepravedno skrajnut, a u poslednje vreme publika je imala prilike da sporadično vidi njegova dela. Stoga postavka „Veljko Stanojević – modernist i klasik”, koja traje do 6. aprila u Legatu Milice Zorić i Rodoljuba Čolakovića, predstavlja izuzetak.

Na ovoj retrospektivnoj postavci nalazi se 50 umetničkih dela iz zbirki Muzeja savremene umetnosti, Narodnog muzeja, Muzeja grada Beograda, Istorijskog muzeja Srbije, kao i privatnih kolekcija. Mišela Blanuša, kustos postavke, objašnjava da je reč o umetniku koji je dao značajan doprinos u stvaranju slikarske epohe između dva svetska rata, što ga svrstava u plejadu umetnika koji su srpsku međuratnu umetnost približili evropskim standardima. U tom smislu posebno je bila važna faza njegovog formativnog perioda, tokom dvadesetih i tridesetih godina, kada je bio dosta prisutan na umetničkoj sceni van naših granica. Bez obzira na početnička traženja kroz impresionizam, kao osnovna nit kroz Stanojevićevo slikarstvo provlačila se realistička komponenta koja je predstavljala njegovo obeležje. Zenit umetničke karijere dostigao je „čistim” stilom moderniste klasične formacije, a zaključio fazom „kudravog” slikarstva snažnog kolorita.

– Po opredeljenju realista emocionalnih nazora, po doživljaju intimista, hroničar modernih građanskih i interpretator tradicionalnih, istorijskih i sakralnih tema, ovaj umetnik ostaće upamćen i kao „klasik”, čuvar slikarske tradicije u eri savremenih umetničkih tendencija. Pratio ga je glas uspešne rane afirmacije izvan domaćeg kulturnog kruga, ali je u kasnijim fazama nekritički gotovo popuno ostavljen po strani, jer ga je njegovo istrajavanje na dosegnutom stilu i insistiranje na ekspresionističkom doživljaju boje izbacilo iz likovnih tokova posleratnog perioda – objašnjava naša sagovornica.

Umetničko obrazovanje Veljko Stanojević (1892–1967) počeo je na Umetničkoj školi u Beogradu u klasi profesora Ljube Ivanovića i Marka Murata da bi potom otišao u Pariz i svoje usavršavanje nastavio na prestižnoj akademiji „Gran Šomijer”. Tamo je ostvario uspeh izlažući na Prolećnim i Jesenjim salonima, kao i Salonu nezavisnih, zajedno sa najvećim svetskim imenima, kao što su Van Dongen, Brak i Pikaso. Internacionalna kritika ga je odmah uočila kao izuzetno talentovanog, pa su se njegove slike našle i na naslovnim stranama kataloga ovih prestižnih izložbi. Bio je jedan od osnivača Udruženja likovnih umetnika Srbije, Grupe bivših ratnih slikara i vajara, kao i grupe „Oblik”. O njegovom zanimljivom privatnom liku, onom koji je pokazivao mimo četkice i platna malo se zna. Bio je izuzetno obrazovan i omiljen u beogradskom društvu, posebno među ženama, čijim je licima posvetio izuzetnu pažnju u svom slikarstvu.

– Po završetku Umetničke škole postaje dobrovoljac u Prvom svetskom ratu i odlazi na front, gde pored aktivne vojne službe, učešća u proboju Solunskog fronta i albanskoj golgoti, postaje i zvanični ratni slikar. U pauzama ratnih operacija boravi na Krfu i Solunu gde se druži i slika zajedno sa najpoznatijim srpskim impresionistima: Kostom Miličevićem, Živoradom Nastasijevićem, Milošem Golubovićem i Milanom Milovanovićem. Tokom oporavka odlazi u Nicu gde se upoznaje i provodi vreme sa ruskim avangardnim umetnikom Aleksandrom Arhipenkom i poznatim italijanskim umetnikom Amedeom Modiljanijem. Po završetku Prvog svetskog rata vraća se u Beograd i pored intenzivnog slikanja bavi se i pedagoškim radom. Napravio je veliki broj portreta beogradskih dama iz visokog društva, ali i drugih značajnih ličnosti sa javne scene kao i kraljevske porodice. Drugi svetski rat je proveo u zarobljeništvu u Nemačkoj, a tokom savezničkog bombardovanja 1944. godine uništen mu je gotovo ceo dotadašnji umetnički opus i lična zaostavština. Posle oslobođenja, nastavlja da se bavi slikarstvom – zaokružuje priču Mišela Blanuša.