Crnogorci u Srbiji

Kad god se u Srbiji pokrene pitanje o Crnogorcima: koliko ih je, kako su, kad i zašto došli, koliko radnih mesta, a naročito rukovodećih položaja zauzimaju (tj. otimaju) od domicilnih Srba, gotovo redovno je to bio (pred)znak značajnijih društvenih događanja, čak i potresa u samoj Srbiji. Nadati se, optimistički, da je „Peticija za ukidanje povlastica crnogorskim studentima“ (u Srbiji) koju je dosad (do 14. 8. 2015) potpisalo gotovo 15.000 građana/studenata, nagoveštaj kraja dugotrajne i gotovo katastrofalne suše, bez, ne dao Bog, poplava. Ili, dobrih rezultata predstojeće runde briselskih pregovora Beograda i Prištine, prihvatanja srpske (Vučićeve) inicijative o zajedničkom datumu „obeležavanja i sećanja na žrtve“. Ili, daj Bože, vraćanja plata i penzija na prethodni nivo.

Umesto nagađanja šta sledi, pogledajmo šta navedena peticija trenutno znači.

Ma koliko se javnost u Srbiji i Crnoj Gori uzbudila zbog ove peticije ona nije nešto novo i ne bi trebalo da bude iznenađenje, osim za one koji imaju „pileće pamćenje“. Naime, pre desetak godina, prvo, uoči popisa stanovništva, pa potom i referenduma u Crnoj Gori, Vlada Republike Srbije, i njeno Ministarstvo prosvete, doneli su odluku da će studenti iz Crne Gore i Republike Srpske koji se izjašnjavaju kao Srbi(!) dakle, nota bene(!) – koji su nacionalni Srbi – moći da studiraju u Srbiji na teret budžeta Srbije; izjednačeni su u pravima (u pogledu školarine, kredita, smeštaja u dom) sa studentima državljanima Srbije. Nesumnjivo, pravi razlog ovakve odluke bio je etnička (nacionalna) homogenizacija srpskog korpusa na prostorima eks-Jugoslavije. O mogućim posledicama (nacionalno-konfesionalnim podelama i društvenim konfliktima) nije se vodilo računa, jer tada niko nije imao „ništa protiv“, dakle ni studenti u Srbiji.

Ipak jedan glasić se „glasnuo“: autor ovog teksta, koji je tada i do tada 40 godina radio na Univerzitetu u Beogradu, primetio je, i rekao: da je takva odluka: 1. segregacija na nacionalno-religijskoj osnovi, koja može škoditi međunacionalnim odnosima (jer se ne odabiraju kandidati po sposobnostima i rezultatima, već po nacionalno-verskoj pripadnosti), 2. zloupotrebe su neminovne: kandidati će se naprasno nacionalno izjašnjavati kao „Srbi“ ma kako su se (ili nisu) ranije izjašnjavali. Podsetio sam i na to da na osnovu imena i prezimena nije uvek moguće zaključiti o nacionalnoj pripadnosti, ne samo između Srba i Muslimana (Bošnjaka), a pogotovu Srba, Crnogoraca i Hrvata, pa sam, naravno ironično, pitao da li Studentska poliklinika, prilikom obaveznih lekarskih pregleda, može u svojoj biohemijskoj laboratoriji utvrđivati (i proveravati) nacionalnu pripadnost kandidata za upis na univerzitete u Srbiji). Upozorio sam da ovo podseća na srednji vek, na tursko osvajanje i porobljavanje Slovena, kad su hrišćani, milom ili silom, primanjem islama, dobijali privilegije a stanovništvo se diferenciralo na age, begove i – raju.

Posebno je zanimljiva tačka 3. peticije: „Crnogorski studenti koji su pohađali nastavu na crnogorskom jeziku, pre studija u Srbiji, moraju polagati test znanja srpskog jezika kao službenog uz obavezno prethodno pohađanje kursa.“

Prvo, nejasno je da li kurs srpskog jezika moraju da pohađaju i polože test i oni crnogorski studenti koji su već dogurali do druge, treće, četvrte... godine da bi nastavili studije, ili samo oni koji konkurišu za upis (budući brucoši). Drugo, tvorci i potpisnici peticije su, dakle, i zvanično priznali postojanje (legitimitet) crnogorskog jezika, kao stranog, što protivreči zvaničnim stavovima u Srbiji, brojnih lingvista, književnika, crkvenih otaca, političara… koji tvrde da crnogorski jezik ne postoji, kao ni crnogorska nacija, da je to komunističko-kominterovska tvorevina. („Srbi i Crnogorci su jedan narod, jedne vere, pravoslavne, jedne crkve SPC, jednog, srpskog jezika“… Nije to usamljeno mišljenje Amfilohija Radovića, nego veoma široko u Srbiji, a delom i u Crnoj Gori).

Ako tvorci i potpisnici peticije ipak ostanu pri svome, da organizuju kurseve i proveru znanja srpskog jezika za crnogorske kandidate, savetujem da kurs i proveru znanja „naučenog“ srpskog jezika ne poveravaju Katedri za srpski jezik Filološkog fakulteta u Beogradu. Dva su razloga: većina nastavnika i saradnika ove katedre su javno negirali postojanje crnogorskog jezika (čak su podrugljivo govorili o njemu); dakle, bilo bi logično da odbiju ponudu da u tome učestvuju, makar i za dobru zaradu. Drugo, većina nastavnika i saradnika, poznatih i priznatih lingvista s ove katedre, bivših i sadašnjih profesora srpskohrvatskog i srpskog jezika, autora udžbenika, rečnika, gramatika, priručnika – crnogorskog su porekla (Aleksić, Bošković, Lalić, Lompar, Marojević, Pešikan, Pižurica, Stanić, Stefanović, Stijović, Stipčević, Ćupić, Šćepanović..., kao i brojni profesori srpskog jezika u osnovnim i srednjim školama u Srbiji). Ma koliko sadašnji nastavnici bili časni i pošteni, znajući crnogorski mentalitet („Viđi, učini nešto za onoga moga maloga, neću ti to zaboravit“), nije isključeno da im promakne pokoja omaška u testovima kandidata, brkanje srpskog i crnogorskog.

Zato predlažem da se pripremni kurs srpskog jezika i test znanja za crnogorske kandidate organizuje van Beograda, tamo gde nema Crnogoraca, koji bi mogli da pokvare „čisti“ srpski jezik. Moglo bi da to bude, recimo, u Petlovcu. Predavači i ispitivači bili bi: Radašin, Milašin, Sin Dragan, Dragojlo, Zlatana, Radojka, a predsednik ispitne komisije i potpisnik diploma, kao najstariji – Đoda.

Sociolog; pedeset godina uređivao stručne i naučne rukopise za Univerzitet u Beogradu i brojne izdavačke kuće i strukovna udruženja