Vlaško pitanje, problem u odnosima Srbije i Rumunije

Jedna rumunska izreka kaže da Rumunija ima samo dva dobra i pouzdana suseda. To su Crno more i Srbija!

I zaista, Srbi i Rumuni duže od hiljadu godina žive zajedno, izmešani ili jedni pored drugih, a osim u vreme Rezolucije Informbiroa 1948, između dva naroda nije bilo ozbiljnijih nesporazuma.

Diplomatski odnosi između Beograda i Bukurešta uspostavljeni su davne 1879. godine, a odnosi između dve susedne zemlje i danas su vrlo dobri. Srbija, Rumunija i Bugarska ove godine su formirale „krajovsku grupu”, s ciljem još tešnje političke i ekonomske saradnje. Robna razmena godišnje iznosi više od milijardu evra i uspešno se odvija, a Rumunija je među šest naših najvećih spoljnotrgovinskih partnera. Istočni sused, i pored svih pritisaka Zapada, odbija da prizna jednostrano proglašenu nezavisnost Kosova. Rumunija snažno podržava Srbiju na putu koji vodi u Evropsku uniju. Položaj srpske manjine u Rumuniji sasvim je zadovoljavajući, verovatno najbolji od svih zemalja regiona. Na prvi pogled, reklo bi se, idealni odnosi.

Ali, postoji jedno ali koje preti da pomuti bistru vodu „lepog, plavog Dunava” koji teče između prijatelja. Taj problem zove se „vlaško pitanje”. Rumunija smatra da su Vlasi u istočnoj Srbiji zapravo Rumuni koji su duže od dva veka izloženi diskriminaciji i asimilaciji. Zvanična Rumunija ne priznaje vlašku nacionalnu zajednicu i vlaški jezik, smatrajući ga rumunskim dijalektom. To svojim srpskim kolegama poslednjih godina, u svakoj prilici, saopštavaju najviši predstavnici rumunske države, vlade i parlamenta.

A kako to nazvati, nego diskriminacijom i pokušajem asimilacije? Ovakvi stavovi imaju potporu i u Zakonu o podršci Rumunima van granica i dokumentu Vlade Rumunije za period do 2016. godine, u kojima se Vlasi tretiraju kao Rumuni, a Srbija se optužuje da veštački deli korpus rumunske manjine. Iako se na poslednjem popisu stanovništva 35.339 građana Srbije izjasnilo da su Vlasi, Bukurešt manipuliše brojem Rumuna u istočnoj Srbiji, od više desetina hiljada, pa do, čak, 300.000. Na popisu koji je obavljen pre četiri godine 29.332 osobe deklarisale su se kao Rumuni, od čega u Vojvodini 25.410, u Beogradu 1.282, a u istočnoj Srbiji 1.826 (u Braničevskom, Borskom i Zaječarskom okrugu). Ustav Srbije obezbeđuje slobodu nacionalnog izjašnjavanja, što je u skladu s međunarodnim normama zaštite ljudskih i manjinskih prava. Štaviše, na poslednjem popisu pružena je mogućnost da se građani opredele za dvostruki nacionalni identitet.

Položaj rumunske manjine u Srbiji regulisan je u skladu s najvišim evropskim standardima i ona uživa sva prava garantovana Okvirnom konvencijom za zaštitu nacionalnih manjina Saveta Evrope, kao i našim Ustavom. To potvrđuju i izveštaji Evropske komisije i OEBS-a o stanju manjinskih prava u Srbiji. U osnovnim školama na teritoriji Srbije u upotrebi su 173 udžbenika na rumunskom jeziku. Nastava se odvija u 43 osnovne i srednje škole, u devet srpskih opština. Rumunski se koristi u vaspitno-obrazovnim ustanovama Srbije, od vrtića do poslediplomskih studija. Uspešno radi Zavod za kulturu vojvođanskih Rumuna, a izdavačka kuća „Libertatea” objavljuje knjige, što se finansira iz budžeta Srbije i AP Vojvodine. Radio Novi Sad svakog dana emituje program na rumunskom jeziku u trajanju od pet sati, a na TV Vojvodina „limba romana” može se čuti 58 sati mesečno. RTV Bor prikazuje svakodnevno vesti na rumunskom jeziku, koje mogu da se prate u 11 opština istočne Srbije. Nacionalni savet rumunske manjine dobio je ove godine iz budžeta Srbije i Vojvodine oko 20 miliona dinara.

Međutim, sve to ne zadovoljava rumunsku stranu, koja zahteva još više škola i medija na rumunskom, te da se dozvoli delovanje Rumunskoj pravoslavnoj crkvi na području južno od Dunava, u takozvanim eparhijama Dakija Feliks. Bukurešt želi da problem internacionalizuje i uslovi Srbiju u težnji da postane punopravna članica EU.

Nastojanje Rumunije da negira nacionalni identitet Vlaha i njihovu posebnost u odnosu na Rumune u suprotnosti je i sa međunarodnim normama, i sa rezultatima popisa stanovništva, i sa Ustavom Srbije, i sa slobodom nacionalnog izjašnjavanja.

Ako se o ovom problemu u našoj javnosti dovoljno ne govori, to ne znači da ne postoji. Zato je bolje da se ovo pitanje što pre otvori i počne s njegovim rešavanjem jer se može dogoditi da sporazum Beograda sa Bukureštom bude uslov za sporazum Beograda sa Briselom.

Poslanik u Skupštini Srbije i član Poslaničke grupe prijateljstva sa Rumunijom