​Tradicija se ne može naslediti

Specijalno za Politiku
Podgorica – Posle više od godinu dana pauze u novim produkcijama, na sceni Crnogorskog narodnog pozorišta (CNP) u utorak uveče je premijerno izvedena predstava „Šćeri moja”, po tekstu Maje Todorović, nagrađenom na konkursu CNP-a. Maja Todorović je završila FDU u Beogradu, njena drama „Drekavac” sa treće godine studija je pobedila na konkursu Beogradskog dramskog pozorišta, gde je i igrana, u režiji Milene Pavlović (2012). Majina diplomska drama „Kinez” je pobedila na konkursu ASSITEJ-a u Crnoj Gori za najbolji dramski tekst za decu i mlade, pa je i taj komad sa uspehom postavljen, u režiji Anje Suše (Kotor, Podgorica, 2014). Predstavu „Šćeri moja” režirala je Ana Vukotić koja nam je ranije otkrila svoj autentično promišljen, poetski bujan scenski rukopis, u tumačenjima Molijerovog „Don Žuana” (CNP, 2009), Horvatovih „Ljubav, vera, nada” (CNP, 2011), Čehovljeve „Tri sestre” (Budva, 2014).

Drama „Šćeri moja” ima istorijske okvire, radnja je smeštena u drugu polovinu 19. veka, u život porodice crnogorskog kneza Nikole Petrovića. Akcenat je na sudbini njegove najstarije ćerke, kneginje Zorke koja je protagonistkinja. Iako formalno istorijski i crnogorski, ovaj komad je idejno savremen i geografski univerzalan. Baveći se političkom istorijom Crne Gore, drama odražava i dalje brutalno aktuelne društvene mehanizme, ograničenost patrijarhata, nezdravu političku bahatost, tvrdoglavu samodovoljnost i blesavo čvrsto držanje za tradiciju, i onda kada je ona prilično nazadna.

Režija Ane Vukotić je snažno poetska, zavidno razigrana, vizuelno opčinjavajuća. Scena je jednostavno dizajnirana, kostim je fino kitnjast, stilizovan (scenograf Aleksandar Vukotić, kostimograf Leo Kulaš). Koreografija Sonje Vukićević zadivljujuće ističe nagomilane unutrašnje tenzije likova, duboku skhranost, ali i međusobnu privrženost. Njihove unutrašnje bure se prevode u intrigantne fizičke izraze, neobične, stilizovane telesne kompozicije. Posebno su markantne scene između oca Nikole i ćerke Zorke, na primer, kada je on nežno nosi na svojim leđima, puzeći po sceni, izražavajući tako čistu ljubav i brigu.

Sa jedne strane se u predstavi izdvajaju jake dramske scene, zgusnutih uzburkanih emocija, dok se na drugoj nižu izrazito karikaturalni prizori koji komički izvrću negativne strane patrijarhata. Akteri ovih scena su kneževi savetnici, svita (ne)vernih pratilaca, izrazito grotesknih, iskeženih, poput lakrdijaša, a ponekada su i poput zombija, kao da su izmileli iz horor filmova.

Lik Pesnika (Slavko Kalezić) posebno teatralno, kritički, iskazuje vox populi, glas patrijarhata, u komičkoj suprotnosti sa svojim kemp imidžom. Lik Popa (Goran Vujović) obezbeđuje kritiku religijskih dogmi koje takođe čuvaju patrijarhat, površno i licemerno propovedajući pokornost. Vrlo mlada glumica Vanja Jovićević igra Zorku, pobunjenu heroinu, odlučno oblikujući njene transformacije, od bezbrižne devojčice do žene poražene životom u patrijarhalnom ustrojstvu. Knez Nikola Petrović (Mirko Vlahović) je rastrgnut između preplavljujuće ljubavi prema ćerki i političke obaveze poštovanja tradicije. Žene se u tom društvu uvek guraju u ćošak, uprkos tome što su često snalažljivije i snažnije od muškaraca.

Predstava uključuje mnoštvo snažnih simboličkih prizora. U tom pogledu je posebno upečatljiva scena pripreme za Zorkinu udaju, po raspoloženju više nalik pripremi za opelo. Zbog tvrdoglavog držanja za okamenjenu tradiciju, životni rituali su okrenuti naglavačke, umesto radosti donose razarajući očaj. Dizajn Zorkine haljine je u toj sceni sjajan, njena osnova je rešetka, kavez, efektan simbol bračnog života u koji ulazi, poput pojedinih Ibzenovih heroina. Dok joj majka, stroga kneginja Milena (Varja Đukić), namešta tu haljinu – okov, Zorka se vrti u krug, izražavajući tako simbolički bezizlaznost, zatvorenost, ne samo u predstojećem braku, već i društvenom životu, okovanom tradicijom.

Prečesto saplitanje o tradiciju je izazvano površnim razumevanjem. To je i dalje prostor ukrštanja koplja, zbog njenih različitih shvatanja, čime se ova predstava višeslojno bavi. A na tom polju razmišljanja se uvek vredi prisetiti reči T. S. Eliota koji je pisao da se tradicija ne može naslediti, ako nam je potrebna, moramo je steći velikim trudom.