Budžet za četvrtinu zahteva arheologa

U tekstu „Da li nam je potrebno antičko kulturno nasleđe?” (,,Politika”, 14. jun) iznete su neke paušalne ocene i netačni podaci u vezi s (ne)finansiranjem projekata podnetih na ovogodišnji konkurs Ministarstva kulture i informisanja u oblasti zaštite i korišćenja arheološkog nasleđa. Iako odgovor na tekst šaljemo s (opravdanim) zakašnjenjem, podsećamo čitaoce, kao članovi komisije koja je odluke donela, da su zahteve na konkurs mogle da podnesu sve ustanove zaštite koje nisu direktni korisnici republičkog budžeta (regionalne ustanove), kao i naučne i obrazovne ustanove i nevladin sektor. Ukupna potraživana sredstva u 86 zahteva iznose nešto više od 110 miliona dinara, a odobren budžet za njihovo finansiranje je – četiri puta manji. Verovatno ovo nije prvi put da komisija konstatuje da su sredstva kojima se raspolaže mala, ali i da se godinama unazad naučno-istraživački projekti nekoliko naučnih i jedne obrazovne ustanove finansiraju znatno većim iznosima u odnosu na projekte svih ustanova zaštite u Srbiji.

Ovu polemiku su pokrenuli upravo oni koji ističu da su se „navikli” na kontinuirano dugogodišnje finansiranje, iznoseći podatke tendenciozno i selektivno. Time se može objasniti i nepominjanje obrazloženja odluka komisije s kojima su upoznati. Tako je dr Ivana Popović, uz potpuno nepotrebno insistiranje na značaju lokaliteta, koji komisija nijednom rečju nije osporila, izostavila činjenicu da dostavljenom projektnom dokumentacijom nisu ispunjeni svi uslovi i kriterijumi konkursa. Zbog toga je odbijeno finansiranje pomenutih projekata Arheološkog instituta, kao uostalom i svih drugih ustanova koji kriterijume nisu ispunili. Reč je o četiri projekta koji se odnose na istraživanja i objavljivanja građe sa iskopavanja Sirmijuma i Gamzigrada. U isto vreme, preko projekta Narodnog muzeja u Zaječaru, podnetog na konkurs ministarstva, odobreno je finansiranje konzervatorsko-restauratorskih radova na Gamzigradu u visini od osam miliona dinara, što jasno pokazuje da je antičko nasleđe u fokusu zaštite i prezentacije. S druge strane, finansiranje istraživanja Medijane, i to nakon uvida u oba projekta prijavljena na konkurse ministarstva, nadležne komisije su donele odluku, kao i u slučaju Caričinog grada i svih nalazišta sa znatnim ostacima arhitekture, da je pre nastavka daljih radova neophodno proceniti sve dosadašnje radove na istraživanju i konzervaciji.

S tim u vezi je i odluka da se ne podrži finansiranje projekta arheoloških istraživanja građevine sa oktogonom u Nišu, o čemu piše dr I. Popović. Reč je o početku projekta u okviru kojeg je planirano otkrivanje znatnih građevinskih ostataka, a imajući u vidu nerešene probleme u konzervaciji i prezentaciji obližnje Medijane, komisija je zauzela stav da podnosilac zahteva mora od početka da planira zajednički projekat istraživačkih radova s nadležnom ustanovom zaštite, pogotovo što palata ima velike površine pod mozaicima, pa i one otkrivene osamdesetih godina prošlog veka, koji su do danas ostali nekonzervirani. Osim toga, saradnja sa Institutom Ozonijus, Univerziteta iz Bordoa (Francuska) koju dr I. Popović pominje, a koja je navedena i u prijavi projekta za istraživanje građevine sa oktogonom, ne odnosi se uopšte na taj projekat. Naime, Ugovor o saradnji Instituta Ozonijus sa Balkanološkim institutom je priložen uz prijavu drugog projekta, te je očigledno da I. Popović manipuliše podacima. Usput je ,,zaboravljeno” da se kaže da je od deset podržanih istraživačkih projekata naučnih institucija komisija podržala šest projekata Arheološkog instituta, među njima i dva antička.

Nažalost, odnos rukovodilaca prema arheološkim nalazištima koja istražuju u okviru svojih projekata odavno je postao vrlo ličan i takvo „baštinjenje”, koje osim ličnog ima i institucionalan karakter, može biti samo na štetu nasleđa koje je svojina svih nas i čije očuvanje mora biti u opštem interesu, bilo da je reč o praistorijskim, antičkim ili srednjovekovnim nalazištima. Potpuno je neprimereno reći da arheolozi nisu svesni značaja istraživanja nalazišta poput Caričinog grada ili Medijane. Članovi Komisije, potpisnici ovog teksta, arheolozi su zaposleni u republičkim i centralnim ustanovama zaštite.

Članovi Komisije za izbor projekata u oblasti zaštite, očuvanja i prezentacije arheološkog nasleđa u 2016. godini