Golgota biblijskih razmera

U istorijsko-dokumentarnoj knjizi – foto-monografiji „Stradanje Srpske pravoslavne crkve u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj” („Suffering of the Serbian orthodox church in the Independent State of Croatia” (objavljenoj dvojezično, na srpskom i engleskom jeziku), autora Jovana Mirkovića (izdavač: „Svet knjige”, Beograd, 2016) predstavljeni su iscrpni podaci o stradanju srpskih crkava, sveštenstva i srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj (1941–1945). Predgovor knjizi napisao je episkop pakračko-slavonski Jovan (Ćulibrk).

Obimna građa, na više od šesto strana, velikog formata, raspoređena je po tematskim celinama koje se, uglavnom, podudaraju sa pojedinim istorijsko-geografskim oblastima i regijama, na kojima je 1941. godine uspostavila svoju vlast Nezavisna Država Hrvatska. To su: Kordun, Banija, Slavonija, Srem, Lika i Gorski Kotar, Dalmacija, Bosanska Krajina, Srednja i Istočna Bosna i Hercegovina.

Tekstovi u knjizi uz 885 dokumentarnih fotografija na kojima su crkve, kapele, crkvišta, ruševine, popaljene i polusrušene crkve, zgarišta – svedoče da su 1941. godine Srpska pravoslavna crkva i njeno sveštenstvo doživeli golgotu biblijskih razmera i da je uništenje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj predstavljalo glavni zadatak svih oružanih formacija hrvatske države i njenog državnog aparata. Srušeno je oko 450 srpskih crkava, a 800 opustošeno i oštećeno. U mnogim mestima crkve su pretvorene u stratišta gde su ustaše vršile masovna ubijanja pravoslavnih meštana.

Knjiga donosi biografije i podatke o stradanju 227 srpskih sveštenika koji su podelili sudbinu svojih hramova i vernika. Većina od njih ubijena je u svojim domovima, u crkvama ili u gospićkim i jasenovačkim logorima. Fotografije čuvaju sećanja na njih, a u pratećim  tekstovima opisani su i načini njihovog umorstva. Svedoče, takođe, i o brutalnom zatiranju svešteničkih porodica.

Da je i Rimokatolička crkva bila aktivni učesnik u sprovođenju hrvatske državne politike svedoče i fotografije i faksimili dokumenata o njenoj saradnji sa ustaškim režimom. Katolički sveštenici su tokom celog rata, u mnogim slučajevima, bili inspiratori, organizatori ili direktni izvršioci zločina nad srpskim narodom. Tri komandanta logora Jasenovac bili su pre toga katolički sveštenici. Episkopat Rimokatoličke crkve, na čelu sa nadbiskupom Stepincem, nije nikad otvoreno osudio zločine nad srpskim narodom, niti se javno ogradio od zločinačkog delovanja hrvatske države i njenih struktura u periodu od 1941. do 1945. godine.

Fotografije u ovoj knjizi odupiru se protoku vremena i opstaju kao trajni i uverljivi dokumenti koji dovoljno rečito govore o stradanju srpskih crkava i o uništavanju srpskog naroda na teritorijama koje su bile pod vlašću Nezavisne Države Hrvatske.