Opanjkavanje Andrića postalo je opsesija

Uspehe postižu, recimo, Dečje pozorište RS, Muzej savremene umetnosti RS, Narodna i univerzitetska biblioteka RS, Narodni muzej RS, horovi i pojedinci u slikarstvu, muzici i književnosti, dok su dostignuća u književnosti neznatna, smatra Risojević, i skreće pažnju na to da Banjaluka nema značajnog izdavača koji bi se regionalno nametnuo „tako da se naše knjige nađu u knjižarama i izvan RS”.

– Posebno me raduje da dolazi generacija veoma talentovanih i školovanih pisaca. Berislav Blagojević, Tanja Stupar-Trifunović, Tanja Bijelić, Aleksandra Čvorović... Slično mogu da kažem i za naše muzičare, koji su izašli iz Akademije umetnosti u Banjaluci – podseća Risojević.

Kad je reč o nedavno ponuđenoj deklaraciji o zajedničkom jeziku koja izaziva kontraverze, Risojević u tome ne nalazi ništa nepoznato „osim ustoličavanja različitih imena jednog jezika”, i ističe da je reč o grupi intelektualaca iz Beograda i Sarajeva, uz dvoje ili troje iz Zagreba, koje predvodi dr Snježana Kordić. Takve namere, ipak, jasno odvaja od želje i nastojanja bošnjačkih intelektualaca da se u BiH nekadašnji srpsko-hrvatski jezik nazove bosanskim.  

– Izvlače se dokumenti koji to nisu, priziva se Kalajevo vreme, ali najgore je što se ne prihvata nikakva primedba srpskih ili hrvatskih lingvista. Mislim da bi srpski i hrvatski lingvisti prihvatili da se jezik Bošnjaka imenuje kao bošnjački, jer bi se time otklonila mogućnost da se u skoroj budućnosti ospori onima koji nisu Bošnjaci da jezik imenuju po svom narodu. Jer jezici se u svetu tako imenuju – tvrdi Risojević.  

Što se tiče same prirode „našeg policentričnog jezika”, ovaj pisac citira rečenicu iz romana „Doba mjedi”, Slobodana Šnajdera: „Pod jastukom je hleb kruha i komadić kobasice, pod krevetom puška”.

– A lingvisti se ubiše da kažu kako je hleb srpska, a kruh hrvatska reč. Deleći reči, ultranacionalistički lingvisti osiromašuju jezik, uništavajući njegovo sinonimsko bogatstvo. Dovoljno je prelistati Vukov „Srpski rječnik” da se pronađu mnoge reči koje bi danas ljubitelji čistog srpskog jezika hteli da izbace i poklone drugima kao da su ih oni stvarali – smatra Risojević.

 Na molbu da se osvrne i na pokušaje prevrednovanja našeg nobelovca Ive Andrića, koji dolaze mahom iz istog grada u kom je predstavljena ideja o zajedničkom jeziku, Risojević kaže da je Andrić sigurno najveći pisac našeg izdeljenog prostora, iza kog je ostala duboka praznina koju teško da će uskoro popuniti neki novi pisac.

– Opanjkavanje Andrića postalo je opsesija mnogih bošnjačkih i hrvatskih intelektualaca, ali, takođe, postoje snažna pera iz Sarajeva i Zagreba koja se protive tome. Mislim da će Andrićevo delo rasti s vremenom, zato je besmisleno da ga branimo, jer on se najbolje brani sam. Naše je da ga čitamo i proučavamo. O odvratnim tvrdnjama o Ćopiću kao četniku koji je napadao muslimanska mirna sela da ne govorim. Slično je i sa Njegošem – kaže je Risojević.  

Na pitanje da li se današnja Bosna razlikuje od Andrićeve, Risojević kaže da je ovde pobedila deviza koja se pripisuje Mariji Tereziji: „Zavadi pa vladaj”.

– Došlo se do blizu dna. Prijatelj se traži u dalekim centrima i narodima, a ne ovde gde je oduvek živeo! Čini mi se da ovim prostorom, celim Balkanom, već dvesta godina vršljaju tajne službe velikih sila i sprovode svoje prljave zamisli. Narod to uglavnom ne vidi i opredeljuje se za „svoju stranu”, koja nije svoja, nego samo produžena ruka. U Andrićevoj Bosni vera je ta koja ljude usmerava jedne protiv drugih. I danas je tako, retko se čuju od današnjih duhovnika reči ljubavi. A moglo bi – tvrdi Risojević.