Prkosni grad na Carigradskom drumu

Paraćin, grad na obali reke Crnice, u prošlom veku bio je najgušće naseljen grad u Srbiji. Tome je najviše doprineo Carigradski drum koji je ovuda prolazio i predstavljao najvažniju saobraćajnicu toga vremena. On je i danas raskrsnica Evrope, a u gradu i trideset i tri sela živi oko 58.000 stanovnika.

Ovaj lepo ušuškan grad u centru Srbije na raskršću je nekoliko važnih puteva. Prema severu je pravac za Beograd i dalje za Mađarsku, prema istoku je put za Zaječar i dalje prema Bliskom istoku, na jugu je put prema Nišu i dalje prema Grčkoj, a na zapadu je prema Kraljevu i dalje prema Bosni i Crnoj Gori.

Manastiri duž reke Crnice

Iako su ovim krajem harale rimske legije, Osmanlije i nemačka vojska, on je uspeo da očuva svoj identitet. Grad može da se podiči Zavičajnim muzejom sa raznim eksponatima, bibliotekom, galerijom „Pitagora”, arheološkim lokalitetom „Drenovac”...

U opštini postoji četrnaest manastira i crkava smeštenih duž reke Crnice. Svi manastiri su iz 14. veka, restauracija nekih je započeta, pa će biti dostupni turistima, a u planu je da oni budu povezani sa srednjovekovnim gradom Petrusom koji bi trebalo da bude restauriran. Petrus, koji je župan Vukoslav na upravljanje dobio od cara Dušana, bio je jedan od centara srpske duhovnosti.

Na samo trideset i dva kilometra od grada nalazi se pravi biser turizma – izletište Sisevac. Smešteno je u kotlini Kučajskih planina na 360 metara nadmorske visine, na izvoru reke Crnice, u kotlini okruženoj šumama. Zbog povoljnih mikroklimatskih uslova i izvora mineralne vode bio je poznat kao klimatsko mesto još u 14 veku. Paraćinci se ponose i izletištem Grza kroz koje protiče istoimena reka. Najzanimljivije od svih sela je Gornja Mutnica kroz koju protiče reka Suvara. Iako je korito kroz selo dugo jedva 500 metara, na njoj su opština i meštani izgradili tridesetak mostova.

Investicije i mala preduzeća

Lokalna samouprava grada na Crnici ove godine dobila je 11.128 miliona evra od državnih i međunarodnih organizacija, što je rekordan iznos sredstava dobijen kroz projekte. Novac je namenjen izgradnji sistema odbrane od poplava, rekonstrukciji pet škola, dodatnom unapređenju zaštite od poplava, poboljšanju vodosnabdevanja i novim bunarima. Opština je potpisala sporazume za komasaciju u ataru Donjeg Vidova, izradu poljskih puteva u Buljanu, projekat podrške za dodatne socijalne programe, završetak izgradnje depoa muzeja i aktivnosti Turističke organizacije, pa je obezbedila još 31.466 miliona dinara.

Zbog domaćinskog odnosa prema opštinskom budžetu i realizaciji želja meštana svih mesnih zajednica, koje oni Saši Paunoviću, predsedniku opštine, iznose na zborovima, Paraćin je grad u kome bi svako poželeo da živi. Nažalost, on nije industrijski centar kakav je bio u 19. i 20. veku, ali su mala i srednja preduzeća uspešno zamenila društvene gigante i od 2000. godine do danas zaposlili oko 2.700 radnika.

– Lokalni preduzetnici su za četiri godine izgradili duplo više poslovnog i proizvodnog prostora nego što bi bilo izgrađeno da je došla kompanija „Delfaj” – navodi predsednik Paunović.

Kako su postali – Džigerani

Naselje Paraćin prvi put se pominje 1375. godine u povelji kneza Lazara, koji poveljom manastiru Lavri Svetog Atanasija daruje sela u Petruškoj oblasti i „Trg Parakinov brod”. Pretpostavlja se da je Paraćin ime dobio po čoveku zvanom Parakin koji je čamcem prevozio ljude po Crnici. Sa vremenom je ime promenjeno u Paraćin.

Postoji i legenda da je nadimku Paraćinaca, Džigerani, kumovao knez Miloš. Naime, kada je dolazio u ovaj grad, Paraćinci nisu znali čime da ga počaste. Jagodinci su ih prešli i rekli im da spreme džigericu, jer je knez obožava. Kada je počeo da jede hranu koju nije voleo, knjaz Miloš je rekao: „Džigerice, i ti li si meso, Paraćinci, i vi ste mi ljudi.”

Prema drugoj legendi, voz je udario ćurku u Jagodini, vukao je po pruzi, pa je džigerica završila u Paraćinu. Meštani su po njoj dobili nadimak Džigerani.

Šta je Dragačevac poručio  Hitleru

Od znamenitih ljudi, Paraćinci najčešće pominju Stevana Stevanovića – Stevu Pisara, koji je topovskim đuletom ubio Hafiz-pašu. Dok se Turčin odmarao posle boja na Ivankovcu, Steva Pisar, koji se dobrano napio, molio je Karađorđa da ispali iz topa. Ovaj se malo premišljao i na kraju mu je dozvolio. Dok je nameštao top, tobdžije su mu se podsmevale, ali je topovsko đule završilo u pašinoj nozi. Turci su sutradan napustili Paraćin i Hafiz-paša je ubrzo preminuo zbog zadobijene rane.

Paraćinci ponosno pominju i Svetolika Dragačevca, penzionisanog sreskog načelnika. On je 25. marta 1941. godine, na dan kada je Dragiša Cvetković, tadašnji predsednik jugoslovenske vlade, potpisao pristupanje Trojnom paktu, poslao veoma oštro pismo nemačkom fireru. U tom telegramu Dragačevac je Hitlera nazvao Kainovim sinom. „Prolićemo ti krv i nogom ti, aždajo, stati na vrat da se ne digneš”, napisao je pored ostalog. Zbog toga je bio prvi Paraćinac koji je uhapšen čim su Nemci zauzeli grad.