Srbima preti da postanu manjina u Srbiji

Čačak – Izražen uticaj veroispovesti stanovništva na nacionalno opredeljivanje može dovesti do promene nacionalnog sastava u Srbiji. Ukoliko se nastavi sadašnji tok izmene konfesionalnog sastava, Srbi bi već polovinom 21. veka postali manjina u sopstvenoj državi.

Docent Vojne akademije Univerziteta odbrane u Beogradu, pukovnik dr Hajradin M. Radončić, ovim zaključkom počinje svoj novi rad pod nazivom „Konfesionalna struktura stanovništva od 1921. do 2011. godine i njen uticaj na nacionalnu identifikaciju Srbije”, predstavljen nedavno na Međunarodnoj konferenciji u istraživačkom centru DQM, u Prijevoru kod Čačka. On ističe da je „ispovedanje vere značajno demografsko obeležje Srbije, jer se preko konfesionalne identifikacije stanovništva izražava odnos prema naciji, prošlosti, sadašnjosti i budućnosti, tradiciji, jeziku i kulturi”.

– Konfesionalna struktura u republici odražava i nacionalnu pripadnost, i to posebno dolazi do izražaja u kriznim situacijama i narušenim versko-nacionalnim odnosima, što je u dosadašnjoj povesti Srbije više puta potvrđivano. Društvenoistorijska događanja u Srbiji bila su presudna za postojanje dveju preovlađujućih religija, hrišćanske i islamske, pa je istraživač Petar Vlahović, još pre pola veka, naglašavao da je stanovništvo RS srpskog porekla i govori srpskim jezikom, ali se u verskom pogledu deli na pravoslavne i muslimane – navodi Radončić, koji na VA predaje vojnu strategiju.

Pukovnik ukazuje na podudarnost nacionalnog i verskog sastava naroda u RS gde „pripadnost konfesiji značajno utiče na nacionalno određivanje do kojeg ispitanici u popisu drže i žele da istaknu versku i etničku pripadnost, kao i porodični status”:

– Broj Srba, Crnogoraca i Jugoslovena u nacionalnom smislu, prema najnovijem popisu stanovništva 2011, približno se podudara s brojem pravoslavnih, a brojka Bošnjaka, muslimana i Albanaca sa zbirom ispitanika islamske vere. Odnos nacionalnost konfesija posebno je izražen u popisu 2002. godine, kada je ozvaničena bošnjačka nacija – ističe dr Radončić u razgovoru za „Politiku”.

Tako podaci popisa iz 2011. ukazuju da se u Srbiji broj stanovnika hrišćanske veroispovesti smanjio u odnosu na 2002. godinu sa 6.876.279 na 6.555.931, dok je zbir žitelja islamske veroispovesti ostao ujednačen (239.658 prema 222.828). Ali, ako se uzme u obzir bojkot popisa od dela pripadnika islama, može se zaključiti da ova konfesija beleži rast u odnosu na druge.

Pukovnik Radončić je u pomenutom radu objavio i rezultate popisa 1921. u Kraljevini SHS, iz kojih se vidi da su pravoslavci tada bili manjina – 5.593.057 od ukupno 11.984.911 državljana, dok su rimokatolici i muslimani bili zajednički u većini (4.708.657 + 1.345.271). Ta srazmera zadržala se i posle decenije, na popisu 1931. kad je Kraljevina Jugoslavija imala ukupno 13.934.038 duša: 6.785.501 pravoslavaca, 5.217.847 rimokatolika, 1.561.166 muslimana. Doduše, zbir je sada sasvim malo u korist pravoslavaca, ali je ostalo nejasno kako se broj muslimana u samoj Srbiji, sa 728.467 na popisu 1921. smanjio na svega 493.832 deset godina kasnije.

Zbog složenosti društveno-političkih prilika i bezbednosne osetljivosti, stanovništvo se na popisima u FNRJ i SFRJ nije izjašnjavalo po veroispovesti punih 60 godina, sve do popisa 1991. godine. Docent VA podseća na navode istraživača Vujadina Rudića o izražavanju verskih osećanja stanovništva u drugoj polovini XX veka: „Posle Drugog svetskog rata konfesionalnoj strukturi stanovništva nije se poklanjala nikakva pažnja. U poslednjih deset godina pravoslavno stanovništvo se vraća svojim korenima: pravoslavlju i srpstvu. Muslimansko stanovništvo je, uglavnom, ispovedalo svoju veru i u vreme komunističke vladavine. Novi društveno-politički uslovi omogućavaju svakom pojedincu slobodno izražavanje religijskih osećanja i to je dalo rezultate već u popisu stanovništva 1991. godine, i to kod obe veroispovesti (pravoslavne i islamske).

Godine 1961. dato je objašnjenje po kome se muslimani izjašnjavaju u smislu etničke, a ne verske pripadnosti, te se od tada odvijao ubrzani proces etničke konsolidacije muslimana. Islamsko stanovništvo se od 1971. godine izjašnjavalo kao Muslimani, u smislu posebnog naroda, što je, prema mišljenju nekih demografa, u suprotnosti s njihovim biološkim bićem. Godine 1981. došlo je do naglog porasta u izjašnjavanju stanovništva „jugoslovenske narodnosti”, što je rezultiralo smanjenjem brojnosti pre svega srpske, ali i ostalih narodnosti.

Veliki broj Muslimana se, prema popisu iz 1991. godine izjasnio za „bošnjački” jezik, kao maternji. Ubrzo je, nakon raspada SFRJ, priznat i bošnjački narod (entitet), pa je u statističkoj klasifikaciji etničke pripadnosti za popis stanovništva 2002. godine, pored kategorije „Musliman”, uvedena i kategorija „Bošnjak”.

Statistički podaci ukazuju da je na području Kosmeta rast zabeležen kod albanskog stanovništva, kao i Roma islamske veroispovesti, a na području Sandžaka kod Muslimana i Bošnjaka. U ostalim etničkim zajednicama došlo je do pada.

– Ovakve razlike u tempu rasta broja stanovnika pojedinih nacionalnosti rezultat su različitog reproduktivnog ponašanja etničkih zajednica koje žive na tlu Srbije. Valjalo bi dodati da je jedan deo islamskog stanovništva bojkotovao izjašnjavanje, a pomenuti rast odraziće se na promenu nacionalne strukture stanovništva u Srbiji, što će potvrditi i sledeći popis – zaključuje pukovnik dr Hajradin M. Radončić