Školarci sutra slave Svetog Savu

Kao i prethodnih godina, bez obzira na to što je subota, na Savindan će đaci i profesori doći u školu, ali nastave neće biti. Istovremeno, u Vladi Srbije u Beogradu ministar Mladen Šarčević, tradicionalno će uručiti svetosavske nagrade učenicima, građanima, privrednicima, organizacijama i ustanovama koje su u protekloj godini pomogle razvoj domaće prosvete. Nezvanično saznajemo da će ove godine biti nagrađeno 20 dobrotvora srpskog obrazovanja. Proslava najbitnijeg dana u godini za prosvetare biće krunisana svečanom akademijom, koju Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja od 20 časova organizuje u Narodnom pozorištu. Posle bogatog kulturno-umetničkog programa zvanicama će se obratiti domaćin skupa ministar Mladen Šarčević i time nastaviti tradiciju dugu oko dva veka.

A kako je izgledala proslava školske slave u Srbiji pre 111 godina moglo se pročitati u tadašnjem izdanju „Politike”. Naš novinar je zabeležio da je u četvrtak, na Savindan te 1907. godine, pre podne održana proslava na Univerzitetu i da su joj prisustvovali „prestolonaslednik Đorđe, ministri, profesori univerziteta, studenti, mnogi građani, kao i gosti. Posle sečenja kolača, gospodin Jovan Cvijić, rektor univerziteta, držao je jedan značajan govor”, zaključio je reporter „Politike”.

Prvi pisani trag o obeležavanju Savindana datira još iz 1734. godine. Bilo je to u Sremskim Karlovcima, centru srpske duhovnosti i prosvete toga doba. Svetog Savu, kao svoju slavu, obeležavale su početkom 19. veka i škole u Novom Sadu, Sentandreji, Zemunu i drugim mestima Austrijske carevine u kojima je bilo Srba. Predlog za zvanično obeležavanje Savindana kao školske slave u Kneževini Srbiji dao je Atanasije Nikolić, lektor Liceja iz Kragujevca, što je i usvojeno 1840. godine, odlukom Sovjeta Knjažestva Srpskog (vlade). Ministarstvo („popečiteljstvo”) prosvete te godine je proglasilo da se Sveti Sava smatra za „patrona svih naših škola i da se najsvečanije proslavlja”. Već sledeće, 1841. godine, u vreme prve vlade kneza Mihaila Obrenovića, obeležavanje praznika i zakonski je regulisano. Poslednja proslava u školama zabeležena je januara 1946, ali se razlikovala od predratnih, jer je tokom nje istaknut samo obrazovni i „svetovni” (istorijski) značaj Rastka Nemanjića, strogo odvojen od verskog, bez dotadašnjeg rezanja slavskog kolača. Već sledeće godine 27. januar bio je uobičajeni nastavni dan u školama Federativne Narodne Republike Jugoslavije, bez pomena prvog prosvetitelja srpskog. Tek devedesetih godina, koje su donele društvene i ideološke promene i raspad nekadašnje Jugoslavije, Savindan ponovo počinje da se proslavlja kao školska slava, a običaj organizovanja priredbi i svečanih akademija ustalio se do danas u Srbiji i Republici Srpskoj. Dan kada se upokojio prvi srpski arhiepiskop i učitelj za svoju slavu su uzela i mnoga mnoga humanitarna udruženja, ali i neki privrednici, a u crkvenom kalendaru ispisan je crvenim slovom i Srpska pravoslavna crkva ga slavi kao uspomenu na život i delo Svetog Save. U prošlosti on je važio za zaštitnika zanatlija, posebno obućara, opančara, užara, ali i stočara u planinskim delovima Srbije. Postoji mnogo narodnih verovanja vezanih za Savindan, pa su naši stari govorili da ako na Svetog Savu zagrmi, desiće se važni događaji u zemlji.

Princ, prvi prosvetitelj i arhiepiskop

Sveti Sava, rođen kao princ Rastko Nemanjić, bio je najmlađi sin rodonačelnika dinastije Nemanjić, velikog župana Stefana Nemanje, i osnivač srpske crkve koja ga slavi kao sveca.

Svetogorski monah, iguman manastira Studenica, prvi srpski prosvetitelj, književnik, diplomata i prvi arhiepiskop autokefalne Srpske pravoslavne crkve spada među najznačajnije ličnosti ovdašnje istorije. Rođen je između 1169. i 1175. godine u Rasu, kraj Novog Pazara, a preminuo je 27. januara 1236. godine u Trnovu, u Bugarskom carstvu, pri povratku sa hodočašća u Jerusalimu.